(Tusna n usiwel s abrid ebbi )

 
 

Allalen n usiwel s abrid n ebbi

 

1-Tiskanin icudden ger allalen agi: anadi deg allalen n usiwel s abrid n ebbi (eddaεwa) i d yusan deg udlis n ebbi sebanu (Leqran) d insayen n Nnbi fellas taallit n ebbi d slam-is aγ i d yesban  tiskanin i ten yezdin , u tigi :

 

a)-Tiseddi (al diqqa) d tifawt (al wuu) : deg usiwe n tidett n teflest d izarafen n usauf n Lislam (eccariεa) iwakken ad aween γer imencad (el madεuwwin) s tifawt bla tamsullest.

 

b)-Tikci n azal i umyizwer n leqdicat (lexdayem) : allalen n usiwel s abrid n ebbi d wid yettaken azal i tizwarin (el awlawiyyat) , d ayen iten yettağğan ad zewren isentiten (el uul) γef ilγan (al fuuε) akken daγen i zewren tummidin (al kulliyyat) : ajjed (ddin) , tanefsit , laεqel , el εir d cci(tadrimt) , ayagi ak zwarent γef ayen yellan d aric zdaw-nsen (al ğuz-iyyat).

 

c)-Azuen (bettu) n yeswiyen: imi yal amecwa ar a teddu eddεwa yebbid ad yesεu iswiyen-is yemgaraden γef yeswiyen n umecwa it id iefren , iswiyen agi aken ma ellan ad aγen afus s tiet i imencaden , d ayen ar a ten yesseqreben γer Lislam s userdes (cwi cwi) u s tmusni  (likma)  dγa ad ekkesen deg yiman nsen yir tiskanin ur neddi ara d Ajjed u a d agemen deg itaggen (el qiyam) n Lislam .

 

d)-Tazrirt iğahden di tnefsit n imencad : imi amsiwel s abrid n  ebbi ilaq ad yessiwel i allaγen d iulfuten n yemdanen s useqdec n tmitar d ifukal (etbutat) deg umeslay d ubeggen.

 

2-Tiwsatin n wallalen n Ddaεwa:

 

2.1.Taqsit:

Taqsit n Leqran d tin i yetturaren yiwet n temlilt meqren deg usiwe n eddεwa Tineslemt γer yal amdan d yal tamnat . Taqsit agi tesεa iswiyen aken daγen i tetezrir (influence) γef win ar ad tyeγren neγ ar as yeslen , degs iferdisen yellan di teqsidin n turi , u nettat d anagbar id yezdin amezruy n yeγlan yezrin i yessebibiren fellas , Yennad ebbi  sebanu deg awal-is: "Nekni n -ekku y ak id ayen id yufraren (ifazen) di teqsidin s wayen id enleγet (wea) γurek leqran agi γas aken telli zdat-es ger wid yellan d uwnilen (ger wid iγeflen γef ayen i d yusan degs) (3)" [Yusef].

 

"Ayen ak ik id nekku di teqsidin n yemceyεen (ak d iγerfan-nsen) aken an-eğğ ulik ad yizmir u ad yeber (i taεkemt agi), u degsent tusa y ak-i d tidett d usegbes (lmawεia) d usmekti i ifelsanen (lmumnin) (120)" [Hud].

U ger aylanen (layat) i deg id twabedrent teqsidin a d naff:

 

1-Taqsidt n Zakariyya slam fellas:

"K.H.Y.Σ. (1), d taqsidt n tmella n ugellid-ik γef uqeddac-is (lεebd-is) Zakariyya (2), mi inuja Agellid-is s usuter uffir (3), yenna:(a y Agellid-iw : iγsan-iw lwayit , u aqarruy-iw yecεel (ucebbub-is) si ccib , u ur elliγ ara a y Agllid-iw d ageswa mi ik i nessuter-aγ(4)" [Maryem].

 

2-Taqsidt n El Isae:

"Tamanegt (seban) i win i yesnigen aqeddac-is (lεebd-is) deg yi si lğamaε aγuddid γer lğamaε ibaεden i deg in-nemmer (nburek) tinilwin (ayen is i d yezzin) , aken at neğğ ad iwali kra deg izmulen-nneγ , d Netta id Amislay (i isellen) id Amiray (i yetwalin) (1)" [Al-Israe].

 

3-Taqsidt n sin n warraw n Adam:

"U eku-asen i d s tidett taqit/isalli n sin n warraw n Adam, yal yiwen degsen imudd asfel , yiwen degsen yetwaqbel (usfel-is) , ma d waye-nni ur s yetwaqbel ara , (aneggaru agi) yennad :ar d ak enγ-eγ , yennad (waye-nni) : ebbi yetteqbal sγur wid yellan d lmuttaqin (27) ma teleqeed afus-ik γuri aken a y itenγe nekini  ur n telaqeγ ara γurek afus-iw iwakken ak enγeγ , (imi) tagadeγ Allah Agellid n imeγraden (28) smenyifeγ ad tεebbi ibekkaen-iw  (dnubat-iw)  d ibekkaen-ik , u ad tili deg at n tmest , u ayenni d ayen yeggunin wid yettelamen (29) dγa tefka-as tnefsit-is ad ineγ gmas , dγa yenγat , dγa yuγal deg/ger wid ixesen" [Al-Maida].

 

4-Taqit n at lγar:

"Mi erran yelmeyen  γer lγar  , dγa ennand:a y Agellid-nneγ mudd-aγ i d sγur-ek tamella , u heggi y aγ i d lewqama deg ayen iγ yerza (10) dγa nesεueg imeuγen-nsen di lγar (nni) aas n iseggasen (11) sin akin nesker-iten id aken aner anwa ger snat n terbaεin ara y ilin yeseb aken iwata takkit turfrint (exacte) n tγimit-nsen (di lγar-nni) (12) nekni nekku y ak id s tidett taqsi-nsen , nutni d ilmeyen felsen (umenen) s Ugellid-nsen u nerna-asen di tiddin nsen deg ubrid n ddin (13)" [Al-Kahf].

 

5-Taqsi n wuwdayen (El Yahud):

Aas n teqsidin n wuwdayen id yetwabderen deg udlis n ebbi sebanu (Leqran) ama s ubdar n teqsidin nsen nutni d Nbiwat n ebbi sebanu neγ deg assaγen nsen d Yenselmen...u tiqsidin agi d tid id yeskanen tiγariwin d teskanin nsen n diri , gar-arsent :

 

a)-Acanen (tiεeddawit) nsen i Lislam d ibeddi nsen γer tama n wid yetεallen acrik i ebbi: "ur twala ara γer widak i umi i yettunefk  uric deg udlis , maka felesen (umenen) s Lğibt d aγut u eqqaren i Lkuffa d akken d ineggura agi i yeddan deg ubrid n teflest ugar n wid ifelsen (yumenen) (51) widak-nni d wid i yexza ebbi , u win ar a yexzu ebbi ur s tettafe ara amaddi (52)" [Tilawin (An-Nisae)].

 -"amer aken-arnun (a d ufraren fellawen) ad awen uγalen d icenga (d iεdawen) u a d elen γurwen ifassen-nsen (u ad seγzefen) ilsawen nsen s wayen n diri , u ad essaremen amer ad tuγalem d wid ur ifelsen ara (d lkuffa) (02)" [Al-Mumtaina].

 

b)-Tismin γef Yenselmen: "aas ger at yedles i ibeγen amer ad aken arren d lkuffa seld mi tellam d wid ifelsen si tismin-nsen , seld mi isen i d tban tidett , (xas akken) suref-asen u ezzi-asen aεrur alama yusad ebbi s wayen yura , ebbi γef yal taγawsa d anezmar (109)" [Tafunest (Al-Baqara)].   

 

c)-Teqse n wulawen-nsen: "sin akkin , seld ayenni (tamsalt n tfunast- nni i d yesseya ebbi sebanu seld mi itezlan) qesen wulawen nwen ,    uγalen am yera neγ ugar i qesen , (imi) ellan yera i deg i d ardiqen (laεwanar yessazzalen) isaffen , u ellan degsen wid i ibeun (yetceqqiqen) dγa tefγend degsen waman , u ellan degsen wid id yettaderen si tugdi n ebbi , u ebbi ur yelli ara d win iγeflen γef ayen i tetgem (74)" [Tafunest (Al-Baqara)]

 

d)-Timenγiwt-nsen i Nbiwat: "(mi i d nceyyeε Musa) nefka-as adlis (Ettawat) , sin akkin nessefeed seld-is imceyεen (nnien) , u nefkad i Σisa mmis n Maryem timitar u nsalel-it s uneli-agerram (Saint-Esprit) , mayella yal tikkelt i deg ar awen id yass yemceyyeε s ayen ur nerris ara γef lxaar nwen ad tesmeγrem iman-nwen dγa ad teskaddebem aric (degsen) u aric (nniden) a tent-enγem (71)" [Tafunest (Al-Baqara)].

 

e)-Tikerkas d taguri n lekdeb (acerir):"a y At n udlis ayen i tesserkasem el aqq s ayen ur iean ara u tettefferem tidett u kunwi   teram(71)" [Al-Σimran];

"muqel amek i d eggaren tikerkas (lekdeb) γef Allah , u ayenni d   abekka (d dnub) ameskan (50)" [Tilawin (An-Nisae)];

 

f)-Lkid d inguzen:"u ngezen anguz-nsen , u anguz-nsen (yura) γur ebbi xas akken anguz-nsen yella yezmer ad (yeγbu) yesu idurar (46)" [Ibrahim].

 

g)-Lemala iεeddan tilisa i ureγ (edheb) d tuččint n leam: "a widan ifelsen (yumenen) (eut d akken) aas n iselwayen n yemabeen di tmezdayt n uwdayen d yemdanen i yefkan ddunit nsen i ufar n ungalen n ajjed amasii tetten ecci n yemdanen s tin n lbael u etqarriεen γef ubrid n ebbi , ma d wid i isedderen (itejmaεen) ureγ d lfea (tamenyat) u ur ten seqdacen ara i udem n ebbi , (wigi) εeggen-asen d akken ad tuεetteben s yiwen n laεtab qarrihen (34)" [At-tawba].

 

h)-Tigin n tcebburda d temεufnin:"etwaxzan wid ur numin ara deg At n Isail γef yiles n Dawud d Σisa mmis n Maryem ayenni s tenmehrayt-nsen d wagga i ttaween wiya (78) ellan ur temyenhayen ara γef ticebburda i gan , ay acal dirit wayen i ellan etgent (79)" [Al-Maida].

 

i)-Abuef:"u (mektiwted) mi itennam : a Musa ur ek-nettamen ara alama n-wala Allah s wallen-nneγ , seg teddem-iken essiεqa u kunwi  tetwalim (55)" [Tafunest (Al-Baqara)].

"mi nebbi arkawel (lmitaq) n at n Isail (di Ettawat) : ala Allah ar a terrumsum (a tεebdem) u ad tgem lewqam i imawlan (lwaldin) d wid i wen yettilin d igujilen d imeγban , u init i yemdanen imeslayen yelhan , u get akken iwata tazallit u sufeγ-ewt laεcu (ezzakat) , sin akkin tarram aar ala kra degwen u kunwi tezzim aεrur (i tidett)(83)" [Tafunest (Al-Baqara)].

 

J)-Tuγalin deg awal: "(ihi sekrend urfan n ebbi) imi i eran arkawel-nsen u sbawen (neken)  izmulen n ebbi d timenγiwt nsen i Nnbiwat bla udem n tidett u imi id ennan : ulawen-nneγ etwaefen (γef uqbal n teγri-agi) , maca imi ur ettamenen ara yebeε ebbi γef ulawen-nsen , dγa ur ettamenen ara ala kra degsen (155)" [Tilawin (An-Nisae)].

 

2.2. Inzan:

1)-Tabadut nsen: inzan d imeslayen wezzilen i izemren ad ilin d izlan neγ d tiseryin, skanend tirmiyin n wemdan d wayen i yelmed deg uγerbaz n ddunit-is d ayen i yejmaε wul-is . inzan d iqburen am talsa u ulac aγlan ur ten yesεin ara, u ger ibaγuren yesεa useqdec nsen :

-Lawan n umeslay d walebεa yettilid useqdec n yenzan i usiwe γer usembiwel n uulfu-is , d ayen ar a yeğğen amdan-nni ad yili yidneγ di tmuγliwin-nneγ;

-Aseqreb n unamek γer wallaγ n wemdan , am umeslay n wucbi fellas taallit n ebbi d slam-is: (amedya n lmumenin -ifelsanen- deg   umemmal nsen d tamella (ema)  d umesmullu (lanna) yellan garasen am yiwet n tfekka , ma yettwaqre degs wegman ad taen yides tfekka s εawaz d tawla) [Yessawe-it-id Muslim];

-Ameslay γef ayen yellan d ameul neγ d lmaεqul s wayen i nezmer anwali neγ an ennal.

 

2-Tamidrant (anamek) n yenzan di Leqran: inzan deg awal n ebbi   sebanu sεan ssin n inumak:

a)-Anamek n trudemt (aweef): "amedya n umradan (lğennet)  i yettunefk wawal i wid yebbin abrid n ajjed (aken ad ad tkecmen)        (d  tmazirt) i deg ettazzalen isaffen zdaw-as , u tagella d tili degs d wid yezgan , ayenni d laεquba n wid yuγen abrid n ebbi , wama wid yexan abrid n teflest tagara-nsen d timest (35)" [Ar-Raεd].

b)-Anamek n ukenni (ucebbeh):

-akenni agi yezmer ad yili d akenni n tidett: am awal-is sebanu : "amedya n Σisa γer ebbi am Adam , isennulfat-id deg akal sin akkin yenna-as : ili dγa (yuγal) yella (59)" [Al-Σimran].

-aken yezmer ad yili ukenni s isefra -imeslayen- i yettusqedcen s udem ur d yessawaen ara anamek-nsen amazlay: am akken i d yusa deg awal-is sebanu: "amedya n widan i γef i d tettusers γef yiγil nsen Ettuat sin akkin ur tεebban ara (ur qdicen ara s ayen i d yusan degs) am ezzayla (aγyul) i iεebban/iyetεebbin idlisen (yelhan) , (u ur yeri ara i yellan degsen , ur t id yebbi ara ubaγur nsen), (wagi) d yir amedya n yemdanen i yeskaddeben s aylanen/izmulen n ebbi, u ebbi ur yetwellih ara imdanen imjuiyen (iellemen) (γer webrid-is) (5)" [ Al-Ğumuεa].

 

Tamawt id yebbi at id nejbed dagi d akken imedyaten deg udlis n ebbi sebanu d wid i yettunefken i yemdanen maa , am ayen id yusan deg awal-is sebanu: "(addag,eejra agi) tettaked igumma-is (lfakya-is) di yal tikkelt s lebγi n Ugellid-is , u Allah yettaked imedyaten i yemdanen akken ad meyyezen (25)" [Ibrahim].

 

"u tezdeγem deg yexxamen n wid yellan d imjuen (iellemen) n   yiman-nsen , u ibanawen id amek i sen nexdem u nekni nefka y awen   id imedyaten (45)" [Ibrahim].

 

"u widan d imedyaten i d nettawi i yemdanen u ala wid yessenen ar a ten ifahmen (43)" [Al-Σankabut].

"u nubbed γurwen aylanen/izmulen ibanen d imedyaten (id nekkes) seg wid i ken yezwaren d usegbes (lmawεia) i widan yettagaden ebbi (34)" [Tafat (An-nur)].

 

3- Iswiyen n imedyaten i d yusan di Leqran deg usiwel s abrid n ebbi:

a)-Abeggen d akken ajjed n Lislam d win id yusan i usali n tigejda n udasil n uweed d terrumsut n ebbi sebanu wades d ibuγar-is u d akken tarrumsut n yillu nnien tebel: "ur twala ara amek id yefka ebbi amedya n wawal yelhan am ejra yelhan , iuran-is d imammayen u tacubba-is tuli deg igenni (24) (addag,ejra agi) tettaked igumma-is (lfakya-is) di yal tikkelt s lebγi n Ugellid-is , u Allah yettaked imedyaten i yemdanen akken ad meyyezen (25) u amedya n wawal ur nelhi ara am yir addag (ejra) tetwaqelleεed (u tettuegger) sufella n tmurt ur tesεi ara lsas ar ad tyeefen (26)" [Ibrahim].

 

"a y imdanen! yettunefkad umedya sselt-as: widak i tetnajim slid Allah ur tizmiren ara a d sennulfun ula d izi xas ulamma ad (s) eddukelen (iγallen-nsen) i ayenni , u amer ad as n yekkes yizi ka n tγawsa ur ttizmiren ara ad as t id ekkesen , am win yessuteren am win i yetwassuteren di sin yidesen ur zmiren ara (73)" [Al-ağğ].

 

b)-Abeggen n liala n wid igan acrik i ebbi: "wid yeğğan ebbi , u εellen wiya d imaddan fellasen cban tissist id ixedmen axxam , u axxam ak lwayen d win n tissist amer di ein (41)" [Al-Σankabut].

 

c)-Abeggen n taggara n wid yessekrafen leqdic n allalen n uulfu deg umdan d wid yestehzan di leqraya n udlis yellin n ebbi sebanu: "n- sennulfad i tmest aas n yelhan d yemdanen  , (imi) sεan ulawen ur tissinen ara yissen u sεan allen ur twalin ara yissent u sεan imeuγen ur sellen ara yissen , widan am lmal neγ d nutni i yecen ugar-nsen , widan d irefrayen (d wid iγeflen) (179)" [Al-Aεraf].

 

d)-amuddu i wid yessawalen s abrid n ebbi s wayen ar a ten yeğğen ad beren u ad awin: "neγ tğaεlem ad tkecmem γer umaγrad (lğennet) bla ma tesεam tazmart i ber i ayen i umi beren imezwura nwen?  (ineggura agi) uzanten twaγiyin d teqriin u tummermeden alama yennad wemceyyeε d widan ifellesen yides : melmi (ar a d yass) leslak n ebbi? anaγ leslak n ebbi d win i iqarben (214) [Tafunest (Al-Baqara)].

 

f)-Tulya n wallen n yemsuwal s abrid n ebbi akken ad walin tidett n ddunit: "amedya n tameddurt n umal n ukessar (ddunit) am aman i d   nubb seg igenni dγa yexle d yemγan n lqaεεa deg ayen i tetten yemdanen d iγersiwen , sin akkin mi teğğuğğeg lqaεεa u tettucebbe , u imezdaγ-is iγalen d akken zemren-as (u d akken attan ger ifassen-nsen)  tusat id tanat (lame) nneγ ama deg yi neγ deg uzal dγa ad ad tnerr d iγlellen (ahicu) , am akken ur teğğuğğeg ara ielli-nni , akenni (id nesken ayenni s umedya agi) ar a d n mudd s tfail timitar i yemdanen i yetmeyyizen (24)" [Yunes].

 

g)-Abeggen n wazal n tikci n yedrimen: "amedya n wid yettaken deg idrimen nsen i udem n ebbi am tεeqqayt id yessemγin sebεa n tiydertin di yal taydret meyya n tεeqqayin u ebbi ad yessefti i win i umi yehwa u ebbi wessiε (umerkidu-nneεma-is) d amezray (261)" [Tafunest (Al-Baqara)].

 

h)-Asehwu d usiged:

     Asehwu n ifelsanen (Lmumnin) deg awal-is sebanu: "yefkad ebbi amedya i ifelsanen tameut n Ferεun imi tenna A ebbi bnu-y-i γurek axxam deg umaγrad u sellek-i-y-i deg (ifassen n) Ferεun d ayen yetteg u sellek-i-y-i deg yemdanen imjuiyen (11)" [At-tarim].

 

Asiged n Ijeεwanen:" « amedya-nsen am win icaεlen times mi id  tewa γef ayen i asen id yezzin yesu ebbi tafat-nsen  u yeğğa-ten di tillas ur twalin ara(ur faezen ara) (17) " [Tafunest (Al-Baqara)].

 

"ur twala ara γer ijeεwanen , eqqaren i watmaten nsen ur neflis ara deg at yedles :amer ad tettusuffeγem (si Lmadina) ar d aneffeγ yidewen u ur nteddu ara ak d yiwen mgal-nwen , u ma yella emen (yenselmen fellawen) ar d anili γer yidis-nwen, u ebbi  a d inagi d akken (wigi) d imeskiddeben (11) amer ad ettusufeγ-en ur teffeγen ara yidesen u amer a d emen (yenselmen) fellasen ur ettilin ara γer yidis nsen u amer ad aten allen ad ad ezzin aεrur -ad rwelen- sin akkin ur twallen ara (12)" [Al-acr].

     Asiged n wid ur ifellesen ara (Lkuffa): "tigawin n wid ur numin ara s ugellid nsen (lkuffa) cbant iγed i yezwi s lğehd wau deg yiwen n ass n tfertunt , (ass n taggara) ur tizmiren ara a d senseren (eefen) ka n ubaγur deg ayen i gan , d ayenni id tuca meqren (18)" [Ibrahim].

 

3. Ameslay d usqardec:

 

A)-Tabadut-is: Ameslay d usqardec d yiwen ger wallalen n usiwel s abrid n ebbi, yezmer ad yili di temsal n udasil (Lεaqida) neγ di temsal n wallaγ (El fikr) neγ n tusna n ajjed (Fiqh)...u ebbi sebanu yenze Nbi-is ucbi u sdeffir-es ak wid iqeddecen deg uric n usiwel s abrid n ebbi s useqdec-is , u ayagi deg awal-is : "(A y Imceyyeε) siwel s abrid n Ugellid-ik s tmusni d usegbes yelhan u meslay (sqardec) yides-en s tin yelhan , d Agellid-ik i yeran anwa i yeffeγen γef ubrid-is u d netta i   yeran anwi i yettuwellehen (125)" [Tizizwa (An-Nal].

 

Ameslay neγ asqardec degs snat n tewsitin:

 

1-Ameslay yelhan i d yebbin ad yili: u wagi d ameslay neγ d asqardec id yetbegginen tidett , u s yis id yettili usiwel s abrid n ebbi d usebiber γef tlisa n Ajjed , u amedya n ayenni : iskusa (timliliyin n umeslay d usqardec) n Ccix : Amad Didat it id yezdin d yergazen n leğwamaε n Imasiiyen...

 

2-Ameslay (asqardec) i yetwagdelen: aneggaru agi d win yetγummun  tidett i yessebibiren γef lbael (abeka) , neγ yettuseqdac i  usuter n tedrimt d cci.

 

B)-Iswiyen n umeslay d usqardec deg usiwel s abrid n ebbi:

a)-Zdat n tuzya n Lkuffa aεrur-nsen i ayen id yusan deg Ajjed n Lislam aladγa di temsal ur netwali ara i yeffeγen tameddurt nneγ (el γayb) : (ebbi sebanu , ass n tagara , ineğlas...):

"amer yelli deg igenni d lqaεεa Yillu nnien ala Allah tili am (igenni am lqaεεa) ad yexeb nniam i ten isedduyen , immala tamanegt (seban) i Allah Agellid n tgelda , Netta nnig n ayen id ettawin fellas (22)" [Al-Anbiyae].

 

"(wid ur yettamenen ara s ass aneggaru) eqqaren: melmi ar a d yili umiru (promesse) agi (i γef i d tetmeslaye) ma tellam (a y Imceyyeε kec d wid yeddan yidek) d at n tidett (48)" [Yunes], dagi tusad tririt n Leqran :"ini (A y Imceyyeε): tesεam ettuεud deg yiwen n ass ur tetεeilem ara fellas tasaεet (aken daγen) ur tzeggirem ara (fellas) tasaεet (30)" [Sabae].

 

"...yenna: anwa ar a yefken tudert i tikkelt nnien i yeγsan seg nutni uγalen d aγebbar (78) ini (A y Imceyyeε) :Win i ten id isennulfan i tikkelt tamezwarut ar a y allesen a sen yefk tudert (i tikkelt nnien) , u netta s ayen ak id isennulfa d ameray(79)" [Ya-Sin].

 

b)-Tikci n tbut γef izarafen i d yusan deg usauf n Lislam: "Wid i itetten anhar  (rriba) ur tekkaren ara ala aken i itekkar win is llexlex Ccian it i zdeγen , ayenni imi eqqaren d akken aznuzu am unhar , u ebbi iell aznuzu u yegdel anhar , win i wumi i d yusa usegbes sγur Ugellid-is (i d yeqqaren d akken anhar yetwagdel) u yebes (tuččint n unhar) atan yettunefk-as ayen (i d yejmeε seg unhar deg ayen) yezrin (send m ar at yegdel ebbi) u lame-is ad yuγal γer ebbi , ma d win yuγalen (γer tuččint n unhar seg mi it yegdel ebbi ) widan d at n tmest ur d teffeγen ara degs (275)"  [Tafunest (Al-Baqara)].

 

"ak steqsayen γef cab d leqmar , ini: degsen abekka meqren d ibaγuren i yemdanen u abekka nsen yugar  abaγur nsen , u   steqsayen-k d acu ar a effeken (deg yedrimen-nsen) ini d : el εafw (efkewt i udem n ebbi ayen i wumi tzemrem bla aγilif) akkagi ar a wen id ibeggen ebbi aylanen/izmulen akken ad tmeyyezem (219)" [Tafunest (Al-Baqara)].

 

c)-Tikci n tbut γef akken Muemmed fellas taallit n ebbi d slam-is d imceyyeε n ebbi: "u ad a nefer yiwen umdan i d yekkan seg-neγ ? (ma yella nga ayenni) aqlaγ ihi necce u nesleb (24)" [Agur (Al-Qamar)], tusad tririt n ebbi sebanu i d yetbegginen d akken Muemmed fellas taallit n ebbi d slam-is d imceyyeε-is imi id yenna sebanu : "yusaken i d umceyyeε seg yiman nwen eay fellas wayen i ken iuzan deg ayen ur nelhi , yessees fellawen (akken a ken iwelleh s abrid yelhan) yesεa tamella d tulluγt γef ifelsanen (128)"[At-tawba].

u mi i essuteren deg umceyyeε n ebbi fellas taallit n ebbi d slam-is akken a sen id yemmud tikunin i zemren ad walin anda yerra-asen id ebbi sebanu: "neγ ad ak yili wexxam yettuceben (s ureγ) neγ ad tali γer igenni u (di lihala agi) ur nettamen ara i walluy-ik (s igenni) alamma tubbeed fellaneγ adlis ar anγer , ini (asen): tamanegt i Ugellid-iw , (ur tufi d acuyi) , nek d amdan d imceyyeε (93)" [Al-Israe].

 

d)-tamusni n yemdanen d ubeggen n bayeε-nsen i usifses n usiwel   nsen s abrid n ebbi , imi imdanen d wid yemgaraden ama di tiwsatin neγ ccetlat-nsen d ayen ar a yeğğen imsiwel ad yesseqdec i yal yiwen degsen tarrayt ar a yeddun yides: "a y imdanen nekni nesnulfakun id deg uwtem d tewtemt (Adam d uwae) , u nεell degwen (aas n) iγerfan d tigrummiwin akken ad temyussanem , win yellan degwen γer ebbi d aheggar ugar d winna i d lmumen d ettaqi aas , u ebbi d ameray d amusnaw ameqran (13)" [Al-uğurat].

 

e)-ameslay i d yellan ger imezdaγ n umaγrad d imezdaγ n tmest: "imezdaγ n lğennet essawelen i imezdaγ n tmest (ennan-asen): (nekni) nufad ayen iγ yewεed ebbi d tidett i kunwi ma yella tufam ayen is i ken yewεed ebbi d tidett ? ennand :anεam-ih , sin akin yessawel-ed uberra garasen d akken ad yexzu ebbi wid iellemen (imjuiyen) (44)" [Al-Aεraf].

      

 4- Tagallit:

 

A) Tabadut-is: tagallit d abad , yettuseqdac si zzik i aas n yeswiyen garasen: -Awekked n isalli;

               -Asemγer n win is id tella tgallit

               -Ajbed n lwelha γer wayen i γef id tella tgallit;

               -D allal n tbut d udlil.

Ellan yemdanen etgallan s waas n tγawsiwin d temsal , maca di Lislam tagallit d tin ur d yebbi ara ad tili ala s ebbi anezmar-akk , u deg ayen i icudden γer waya yennad wucbi fellas taallit n ebbi d slam-is deg ayen id yusa unamek-is: "win i yegullen -maca- mači s ebbi atan iεell-as acrik" [yessawe-it-id An-nasai],                           

u yusad deg awal-is deg ayen yesεan anamek: "ma teggulem gallet s ebbi u ur tgallat ara ala ma tellam -a d tinim- tidett" yessawe-it-id An-nasai].

U yennad ebbi sebanu :"widan i yettaγen s ikefawlen-nsen d ebbi d tigalliyin-nsen essumat yaxisen wigi ur saεεun ara amur (n ustummen) di laxat , u Allah ur sen yetmeslay ara u ur ten yetmuqul ara ass n tnekra u (daγen) ur ten yetzekkiy ara u (ayen) i ten id iuen d  tafrugt (laεtab) qarrien (77)" [Al-Σimran].

 

B) Tigejda n tgallit: yal yiwen im ar a yeggal a d naff deg awal-is :

-win is i yeggul;

-ayen i γef yeggul;

- allal n tgallit.

 

 C) Iswiyen n tgallit deg usiwel s abrid n ebbi:

1-Asezeεlek n win is i d tella tgallit (Allah) , d ubeggen n wassaγ i icudden ger teflest (liman) s ebbi sebanu d weqbal n izarafen n usauf n Lislam d leqdic γef lasab n ayen i d yusan degsen,"s ugellid-ik ! ur ettilin ara d ifelsanen ala ma errank d anefray γef imceččawen-nsen sin akin ur d ettafen ara deg yiman-nsen aγilif γef layuy i teddeme u ad aten qbelen s wul yelhan u ad ak uεen (degsen) (65)" [Tilawin (An-Nisae)].

 

2-Abeggen n ccan n ayen is i d tella tgallit:"Ya.Sin (1) (ad galleγ) s Leqran yeččuen d tamusni (2) (d akken) kec (aqlak) ger wid i d yettuceyyeεen (3)" [Ya-Sin].

 

3-Abeggen n temlilt n win / ayen is i d tella tgallit deg umaγrad d tmeddurt , d ubeggen n tizeεlekt n ebbi sebanu ar aγ i d ibanen deg izmulen-is di temsennulfa-is: " (ad galleγ) s yi m ar a iu (ad yuγal) (33)" [Al-Muddatir].

 "(ad galleγ) s yiij m akken ar a d yali (deg igenni) (1) d yi m ara yeleq (γef ayen yellan) (2)" [Al-ua].

 

4-Asali di ccan n wayen i γef i d tella tgallit:"ala...(ad galleγ) s imeqan / s uγelluy n yetran (75) u ayenni amer terim (anamek-is) d tagallit meqren (s wazal-is)(76)" [Al-Waqiεa].

 

5-Abeggen d akken ayen i γef i d tella tgallit d ayen yellan u d tidett -aladγa deg ayen i icudden γer temsal yeffeγen timeriwt n umdan am uεawed n tuyint n txelqit ass n tnekra: "widan ur neflis ara (ur numin ara) ntelend (ennand) d akken ur d ttuγalen ara γer tudert seld tamettant nsen ini (a Muemmed) :ala, (ad galleγ) s ugellid-iw : ar d tuγalem γer tmeddurt seld tamettant nwen sin akin ar ken id yawe isalli n wayen i tellam tetgem u ayenni d ayen fessusen mai γef ebbi (7)" [At-taγabun].

 

6-Acuddu n uγellet di laxat γer teflest (liman) s ebbi sebanu d leqdic yelhan iweqmen :"(gulleγ) s wakud (1) (yal) amdan atan di   lexsaa (2) slid wid ifelsen u gan ayen yelhan (iweqmen) u temyenhuyen (temweayen) (akken ad mcudden) γer tidett (ama s teflest neγ imeslayen neγ leqdic-nsen) u temyenhuyen (akken ad qabelen uguren yellan) s ber (3)" [Al-Σar].

 

7-Tamlilt n uwtem d tin i itemyekmalen d temlilt n tewtemt , ayagi d ayen i d ibeggen ebbi sebanu di sin n izmulen , wigi d : ass d yi imi d yenna sebanu: "(gulle8) s yi m ar a yeleq (tallast-is) (1) d wass m ar a yali (m id teflali tafat-is) (2) d wayen is id yettusennulfa wewtem d tewtemt (3) ar iqeddicen nwen (i deg tesseqdacem tizmarin nwen n yiγil neγ n wallaγ) ar d wid yemgaraden (4)"Al-layl.

 

8-Tikci n tbut γef akken Muemmed fellas taallit n ebbi d slam-is d Nnbi u d akken imeslayen i si tettaween :(d akken netta d aderwic u yecce γef ubrid n imezwura-is...) d ayen id eggaren fellas u d ayen ak ur yelli ara d tidett: "(gulleγ) s yetri m ara yeddefdef (i teddu ad yens) (1) (ar) ameddakul-nwen ur yecci ara (γef ubrid n tidett) u ur tyebbi ara leγla di lğarras (2) ayen is id yettenaq (Leqran) mači d ayen is id tetmal tnefsit-is (3) ayenni d lway (is) id yettuwean (4)" [Itri (An-nağm)].

 

U yennad daγen: "(gulleγ) s wayen tetwalim (32) d wayen ur tetwalim (33) d akken Leqran yettuwead sγur ebbi γef yiles n umceyyeε ahaggar (34) u ur yelli ara d ameslay n umedyaz (maca) drus mai melmi i tfelsem (i tettamenem d akken Leqran yekkad sγur ebbi) (34) u mači d ameslay n ugezzan maca drus mai melmi id tetmektayem (ayenni akken ad terem amgarad garasen) (35)" [Al-aqqa].

 

5- Allalen n tura: allalen i γef id nezwar ameslay nefkaten id d imedyaten imi ellan wallalen nnien i iεemmed Cceε ad tuseqdecen u ayagi s tuγalin γer yeswiyen i yellan zdeffir n useqdec-nsen am : tiğğin n imencad deg assaγ nutni d Ddaεwa d usiwe n tneggarut agi γer yemdanen  d tikci n tbut γef ayen uγur i d yettili usiwel , γef aya yebbid ad yili usefti n wallalen imiranen deg usiwel s abrid n ebbi garasen : timliliyin , tadiwin , timzikniyin d wallalen n usaεlem :n uwali d usemes d wid i neqqar. 

al