|
1-Tiskanin icudden
ger allalen agi: anadi deg allalen n usiwel s abrid n
ebbi (eddaεwa) i d yusan deg
udlis n ebbi seb anu (Leqran) d insayen n Nnbi fellas ta allit n
ebbi d slam-is aγ i d yesban tiskanin i ten yezdin , u tigi :
a)-Tiseddi (al diqqa)
d tifawt (al wu u ) : deg
usiwe n tidett n teflest d izarafen n usa uf n
Lislam (eccariεa) iwakken ad awe en γer imencad (el madεuwwin) s tifawt bla
tamsullest.
b)-Tikci n azal i
umyizwer n leqdicat (lexdayem) : allalen n usiwel s abrid n
ebbi d wid
yettaken azal i tizwarin (el awlawiyyat) , d ayen iten yettağğan ad zewren
isentiten (el u ul) γef ilγan (al fu uε) akken daγen i zewren tummidin (al
kulliyyat) : ajjed (ddin) , tanefsit , laεqel ,
el εir
d cci(tadrimt) , ayagi ak zwarent γef ayen yellan d a ric zdaw-nsen (al ğuz-iyyat).
c)-Azu en (bettu) n yeswiyen:
imi yal amecwa
ar a teddu eddεwa yebbid ad yesεu
iswiyen-is yemgaraden γef yeswiyen n umecwa
it id i efren ,
iswiyen agi aken ma ellan ad aγen afus s
ti e t i imencaden , d ayen ar a ten yesseqreben γer Lislam s
userdes (cwi
cwi ) u s tmusni (l ikma) dγa ad ekkesen deg yiman nsen yir
tiskanin ur neddi ara d Ajjed u a d agemen deg itaggen (el qiyam) n Lislam .
d)-Tazrirt iğahden di tnefsit n
imencad : imi amsiwel s abrid n
ebbi ilaq ad yessiwel
i allaγen d i ulfuten n
yemdanen s useqdec n tmitar d ifukal (etbutat) deg umeslay d ubeggen.
2-Tiwsatin n wallalen n Ddaεwa:
2.1.Taqsit:
Taqsit n Leqran d tin i yetturaren yiwet n temlilt meqren deg usiwe n
eddεwa Tineslemt γer yal amdan d yal tamna t . Taqsit agi tesεa iswiyen aken daγen i tetezrir (influence) γef win ar ad tyeγren neγ ar as yeslen , degs iferdisen
yellan di teqsidin n t uri , u nettat d anagbar id yezdin
amezruy n yeγlan yezrin i yesse bibiren fellas , Yennad
ebbi seb anu deg awal-is: "Nekni n - ekku y
ak id ayen id yufraren (ifazen) di teqsidin s wayen id enleγet (we a) γurek leqran agi γas aken telli zdat-es ger wid yellan d uwnilen (ger
wid iγeflen γef
ayen i d yusan
degs) (3)"
[Yusef].
"Ayen ak ik id n ekku di teqsidin n yemceyεen (ak d
iγerfan-nsen) aken an-eğğ ulik ad yizmir u ad ye ber (i taεkemt agi), u degsent
tusa y ak-i d tidett d usegbes (lmawεi a) d usmekti i ifelsanen (lmumnin)
(120)" [Hud].
U ger aylanen (layat) i deg id twabedrent teqsidin a d naff:
1-Taqsidt n Zakariyya slam fellas:
"K.H.Y.Σ.
(1), d taqsidt n
tmella n ugellid-ik γef uqeddac-is (lεebd-is) Zakariyya
(2), mi inuja Agellid-is s
usuter uffir (3), yenna:(a y Agellid-iw : iγsan-iw lwayit , u aqarruy-iw yecεel (ucebbub-is)
si ccib , u ur elliγ ara a y Agllid-iw d
ageswa mi ik i nessuter-aγ(4)"
[Maryem].
2-Taqsidt n El Is ae:
"Tamanegt (seb an) i win
i yesnigen aqeddac-is (lεebd-is) deg yi si lğamaε aγuddid γer lğamaε ibaεden i deg
in-nemmer (nburek) tinilwin (ayen is i d yezzin) , aken at neğğ ad iwali
kra deg izmulen-nneγ , d Netta id Amislay (i isellen) id Ami ray (i yetwalin)
(1)"
[Al-Israe].
3-Taqsidt n sin n warraw n Adam:
"U e ku-asen i d s tidett
taq it/isalli n sin n warraw n Adam, yal yiwen degsen
imudd asfel , yiwen
degsen yetwaqbel (usfel-is) , ma d waye -nni ur
s yetwaqbel ara , (aneggaru agi) yennad :ar
d ak enγ-eγ
, yennad (waye -nni)
: ebbi yetteqbal sγur wid yellan d lmuttaqin
(27) ma te leqe ed afus-ik γuri aken a y itenγe nekini ur n te laqeγ
ara γurek afus-iw iwakken ak enγeγ
, (imi) tagadeγ Allah Agellid n imeγraden
(28) smenyifeγ ad tεebbi ibekka en-iw (dnubat-iw) d ibekka en-ik , u ad
tili
deg at n tmest , u ayenni d ayen yeggunin wid yette lamen
(29) dγa tefka-as tnefsit-is
ad ineγ gmas , dγa yenγat
, dγa yuγal deg/ger wid ixes en"
[Al-Maida].
4-Taq it n at lγar:
"Mi erran yelme yen γer lγar ,
dγa ennand:a y Agellid-nneγ mudd-aγ i d sγur-ek tamella , u
heggi y aγ i d lewqama deg ayen iγ
yerza
(10) dγa
nesεu eg ime uγen-nsen di lγar (nni) a as n iseggasen
(11) sin akin
nesker-iten id aken an er anwa ger snat n terbaεin ara y ilin ye seb aken iwata
takkit turfrint (exacte) n tγimit-nsen (di lγar-nni)
(12) nekni n ekku y ak
id s tidett taqsi -nsen , nutni d ilme yen felsen (umenen) s Ugellid-nsen u
nerna-asen di tiddin nsen deg ubrid n ddin (13)"
[Al-Kahf].
5-Taqsi n
wuwdayen (El Yahud):
A as n
teqsidin n wuwdayen id yetwabderen deg udlis n
ebbi seb anu (Leqran) ama s
ubdar n teqsidin nsen nutni d Nbiwat n
ebbi seb anu neγ deg assaγen nsen d
Yenselmen...u tiqsidin agi d tid id yeskanen tiγariwin d teskanin nsen n diri ,
gar-arsent :
a)-Aca nen (tiεeddawit) nsen i Lislam d ibeddi nsen γer tama n wid
yetεallen acrik i
ebbi: "ur
twala ara γer widak i umi i yettunefk
u ric deg udlis
, maka felesen (umenen) s Lğibt d
 aγut u
eqqaren i Lkuffa d akken d ineggura agi i yeddan deg ubrid n teflest ugar n wid ifelsen (yumenen) (51)
widak-nni d wid i yexza
ebbi , u win ar a yexzu
ebbi ur s
tettafe ara
am addi (52)"
[Tilawin (An-Nisae)].
-"amer
aken-arnun (a d ufraren fellawen) ad awen uγalen d icenga (d iεdawen) u a d e len γurwen ifassen-nsen (u ad seγzefen) ilsawen
nsen s wayen n diri , u ad essaremen amer ad tuγalem d wid ur ifelsen ara (d
lkuffa ) (02)"
[Al-Mumta ina].
b)-Tismin γef Yenselmen: "a as ger at yedles i ibeγ en
amer ad aken arren d lkuffa seld mi tellam d wid ifelsen si tismin-nsen
, seld
mi isen i d tban tidett , (xas akken) suref-asen u ezzi-asen aεrur alama
yusad ebbi s wayen yura ,
ebbi γef yal taγawsa d anezmar (109)"
[Tafunest (Al-Baqara)].
c)-Teqse n wulawen-nsen: "sin akkin , seld ayenni
(tamsalt n
tfunast- nni i d yesse ya
ebbi seb anu seld mi itezlan) qes en wulawen nwen , uγalen am ye ra neγ ugar i qes en
, (imi) ellan ye ra i deg i d
ardiqen (laεwan ar yessazzalen) isaffen
, u ellan degsen wid i ibe un
(yetceqqiqen) dγa
tefγend degsen waman , u ellan degsen wid id yettaderen si tugdi n
ebbi , u
ebbi ur
yelli ara d win iγeflen γef ayen i tetgem (74)"
[Tafunest (Al-Baqara)].
d)-Timenγiwt-nsen i Nbiwat: "(mi i d nceyyeε
Musa) nefka-as adlis (Ettaw at)
, sin akkin nesse fe ed seld-is imceyεen
(nni en) , u nefkad i Σisa mmis n Maryem timitar
u nsalel-it s uneli-agerram (Saint-Esprit) , mayella yal tikkelt i deg ar awen id yass yemceyyeε s ayen ur nerris ara γef lxa ar nwen ad tesmeγrem iman-nwen dγa
ad teskaddebem a ric
(degsen) u a ric (nniden) a tent-enγem (71)"
[Tafunest (Al-Baqara)].
e)-Tikerkas d taguri n lekdeb (ace rir):"a y At n udlis ayen i
tesserkasem el
aqq s ayen ur i e an ara u tettefferem tidett u kunwi te ram(71)"
[Al-Σimran];
"muqel amek i d eggaren tikerkas (lekdeb) γef Allah , u ayenni d abekka (d dnub) ameskan (50)"
[Tilawin (An-Nisae)];
f)-Lkid d inguzen:"u ngezen anguz-nsen , u anguz-nsen (yura) γur
ebbi xas akken anguz-nsen yella yezmer ad (yeγbu) yes u idurar (46)"
[Ibrahim].
g)-Le mala iεeddan tilisa i ureγ (edheb) d tuččint n le am:
"a widan ifelsen (yumenen) (e ut d akken) a as n iselwayen n
yem abe en di
tmezdayt n uwdayen d yemdanen i yefkan ddunit nsen i u far n ungalen n ajjed
amasi i tetten ecci n yemdanen s tin n lba el u etqarriεen γef ubrid n
ebbi ,
ma d wid i isedderen (itejmaεen) ureγ d lfe a (tamenyat) u ur ten seqdacen ara
i udem n ebbi , (wigi)
εeggen-asen d akken ad tuεetteben s
yiwen n laεtab qarrihen (34)"
[At-tawba].
h)-Tigin n tcebburda d temεufnin:"etwaxzan wid ur numin ara
deg At n Is ail γef yiles n Dawud d Σisa mmis n Maryem ayenni s tenmehrayt-nsen
d wagga i ttawe en
wiya (78) ellan ur temyenhayen ara
γef ticebburda i gan , ay
ac al dirit wayen i ellan etgent (79)"
[Al-Maida].
i)-Abu ef:"u (mektiwted) mi itennam : a Musa ur ek-nettamen
ara alama n-wala Allah s wallen-nneγ , seg teddem-iken essiεqa u kunwi
tetwalim (55)"
[Tafunest (Al-Baqara)].
"mi nebbi arkawel (lmitaq) n at n Is ail (di Ettaw at) : ala
Allah ar a terrumsum (a tεebdem) u ad tgem lewqam i imawlan (lwaldin) d
wid i wen yettilin d igujilen d imeγban , u init i
yemdanen imeslayen yelhan , u
get akken iwata tazallit u sufeγ-ewt laεcu (ezzakat) , sin akkin tarram a ar ala
kra degwen u kunwi tezzim aεrur (i tidett)(83)"
[Tafunest (Al-Baqara)].
J)-Tuγalin deg awal: "(ihi
sekrend urfan n ebbi) imi i er an arkawel-nsen u sbawen (nek en) izmulen n
ebbi d timenγiwt nsen i Nnbiwat bla udem n tidett u imi id ennan :
ulawen-nneγ etwa efen (γef uqbal n teγri-agi)
, maca imi ur ettamenen
ara ye beε
ebbi γef ulawen-nsen , dγa
ur ettamenen ara ala kra degsen (155)"
[Tilawin (An-Nisae)].
2.2. Inzan:
1)-Tabadut nsen: inzan d imeslayen wezzilen i izemren ad ilin d izlan neγ
d tiseryin, skanend tirmiyin n wemdan d wayen i yelmed deg uγerbaz n ddunit-is d ayen i yejmaε wul-is . inzan d iqburen am talsa u ulac aγlan ur ten yesεin ara, u ger
ibaγuren yesεa useqdec nsen :
-Lawan n umeslay d walebεa yettilid useqdec n yenzan i
usiwe γer usembiwel n u ulfu-is , d ayen ar a yeğğen amdan-nni ad yili yidneγ di
tmuγliwin-nneγ;
-Aseqreb n unamek γer wallaγ n wemdan ,
am
umeslay n wucbi fellas ta allit n
ebbi d slam-is:
(amedya
n lmumenin -ifelsanen-
deg um emmal
nsen d tamella
( e ma)
d
umesmullu
(l anna)
yellan garasen am yiwet n tfekka , ma yettwaqre
degs wegman ad ta en
yides tfekka s εawaz d tawla)
[Yessawe -it-id Muslim];
-Ameslay γef ayen
yellan d ame ul
neγ d lmaεqul s wayen i nezmer anwali neγ an ennal.
2-Tamidrant (anamek)
n yenzan di Leqran: inzan deg awal n
ebbi seb anu sεan ssin n inumak:
a)-Anamek n trudemt (awe ef): "amedya n umradan (lğennet) i yettunefk wawal i
wid yebbin abrid n ajjed (aken ad ad tkecmen) (d tmazirt) i deg ettazzalen isaffen zdaw-as
, u tagella d tili degs d wid yezgan , ayenni d laεquba n wid yuγen abrid n
ebbi , wama wid yex an abrid n teflest tagara-nsen d timest (35)"
[Ar-Raεd].
b)-Anamek n ukenni (ucebbeh):
-akenni agi yezmer ad yili d akenni n tidett: am awal-is seb anu : "amedya
n Σisa γer
ebbi am Adam , isennulfat-id deg akal sin akkin yenna-as : ili dγa
(yuγal) yella (59)"
[Al-Σimran].
-aken yezmer ad yili ukenni s isefra -imeslayen- i yettusqedcen s udem ur
d yessawa en ara anamek-nsen amazlay: am akken i d yusa deg awal-is seb anu: "amedya
n widan
i γef i d tettusers γef yiγil nsen Ettu at sin akkin ur
tεebban ara (ur qdicen ara s ayen i d
yusan degs) am ezzayla (aγyul) i iεebban/iyetεebbin idlisen
(yelhan)
, (u ur ye ri
ara i yellan degsen , ur t id yebbi ara ubaγur nsen),
(wagi) d yir amedya n
yemdanen i yeskaddeben s aylanen/izmulen n
ebbi, u
ebbi ur yetwellih ara
imdanen imju iyen (i ellemen)
(γer webrid-is) (5)" [ Al-Ğumuεa].
Tamawt id yebbi at id nejbed dagi d akken imedyaten
deg udlis n ebbi seb anu d wid i yettunefken i
yemdanen ma a
, am ayen id yusan deg awal-is seb anu: "(addag,e ejra
agi) tettaked igumma-is (lfakya-is) di yal
tikkelt s lebγi n Ugellid-is , u Allah yettaked imedyaten i
yemdanen akken ad
meyyezen (25)"
[Ibrahim].
"u tezdeγem deg
yexxamen n wid yellan d imju en (i ellemen) n yiman-nsen , u ibanawen id amek i sen nexdem u nekni nefka y awen id imedyaten (45)"
[Ibrahim].
"u widan d imedyaten i d nettawi i
yemdanen u ala wid yessenen
ar a ten ifahmen (43)"
[Al-Σankabut].
"u n ubbed γurwen aylanen/izmulen ibanen d imedyaten
(id nekkes) seg wid i
ken yezwaren d usegbes (lmawεi a) i widan yettagaden
ebbi (34)"
[Tafat (An-nur)].
3- Iswiyen n imedyaten i d yusan di Leqran deg usiwel s abrid n
ebbi:
a)-Abeggen d akken
ajjed n Lislam d win id yusan i usali n
tigejda n udasil n uwe ed d terrumsut n
ebbi seb anu wa des d ibuγar-is u d akken tarrumsut n yillu nni en
teb el: "ur
twala ara amek id yefka
ebbi amedya n wawal yelhan
am ejra yelhan
, i uran-is d imammayen u
tac ubba-is
tuli deg igenni (24) (addag, ejra
agi) tettaked igumma-is (lfakya-is) di yal
tikkelt s lebγi n Ugellid-is , u Allah yettaked imedyaten i
yemdanen akken ad
meyyezen (25) u amedya n wawal ur nelhi ara am yir addag ( ejra) tetwaqelleεed
(u tettu egger) sufella n tmurt ur tesεi ara lsas ar ad tye efen (26)"
[Ibrahim].
"a y imdanen! yettunefkad umedya sselt-as: widak i tetnajim
slid Allah ur tizmiren ara a d sennulfun ula d izi xas ulamma ad (s) eddukelen
(iγallen-nsen) i
ayenni , u amer ad as n yekkes yizi ka n tγawsa ur ttizmiren ara ad as t id ekkesen , am win yessuteren am win i yetwassuteren di
sin yidesen ur zmiren ara (73)"
[Al- ağğ].
b)-Abeggen n li ala n wid igan acrik i
ebbi: "wid yeğğan
ebbi ,
u εellen wiya d im addan fellasen cban tissist id ixedmen axxam , u axxam ak
lwayen d win n tissist amer di e in (41)"
[Al-Σankabut].
c)-Abeggen n taggara n wid yessekrafen leqdic n allalen n
u ulfu deg umdan d wid yestehzan di leqraya n udlis yellin n
ebbi seb anu: "n- sennulfad i tmest a as n
yelhan d yemdanen , (imi) sεan ulawen ur tissinen
ara yissen u sεan allen ur twalin ara yissent u sεan ime uγen ur sellen ara
yissen , widan am lmal neγ d nutni i yec en ugar-nsen , widan d irefrayen (d
wid iγeflen) (179)"
[Al-Aεraf].
d)-amuddu i wid yessawalen s abrid n
ebbi s wayen ar a ten
yeğğen ad
beren u ad awin: "neγ tğaεlem ad tkecmem γer umaγrad (lğennet) bla ma
tesεam tazmart i
ber i ayen i umi
beren imezwura nwen?
(ineggura agi) uzanten twaγiyin d teqri in u tummermeden
alama yennad wemceyyeε d widan ifellesen yides : melmi
(ar a d yass) leslak n
ebbi? anaγ leslak n
ebbi d win i iqarben (214)"
[Tafunest (Al-Baqara)].
f)-Tulya n wallen n yemsuwal s abrid n
ebbi akken ad walin
tidett n ddunit: "amedya n tameddurt n um al n ukessar (ddunit) am aman i d n ubb
seg igenni dγa yexle
d yemγan n lqaεεa deg ayen i tetten yemdanen d iγersiwen ,
sin akkin mi teğğuğğeg lqaεεa u
tettucebbe , u imezdaγ-is iγalen d akken
zemren-as (u d akken attan ger ifassen-nsen) tusat id tana t (lame ) nneγ ama deg
yi neγ deg uzal dγa
ad ad tnerr d iγlellen (ahicu ) , am akken ur teğğuğğeg ara i elli-nni , akenni
(id nesken ayenni s umedya agi) ar a d n mudd s tfa il
timitar i yemdanen i yetmeyyizen (24)"
[Yunes].
g)-Abeggen n wazal n tikci n yedrimen: "amedya n wid yettaken
deg idrimen nsen i udem n
ebbi am tεeqqayt id yessemγin sebεa n tiydertin di
yal taydret meyya n tεeqqayin u
ebbi ad yessefti i win i umi yehwa u
ebbi
wessiε (umerkidu-nneεma-is) d amezray (261)"
[Tafunest (Al-Baqara)].
h)-Asehwu d usiged:
Asehwu n ifelsanen (Lmumnin) deg
awal-is seb anu: "yefkad
ebbi amedya i ifelsanen tame ut n Ferεun imi tenna A
ebbi bnu-y-i γurek axxam deg umaγrad u sellek-i-y-i deg
(ifassen n) Ferεun d ayen yetteg u sellek-i-y-i deg yemdanen imju iyen (11)"
[At-ta rim].
Asiged n Ijeεwanen:"
« amedya-nsen am win icaεlen times
mi id tewa
γef ayen i asen id yezzin yes u ebbi
tafat-nsen u yeğğa-ten di tillas ur twalin ara(ur fa ezen
ara)
(17) "
[Tafunest (Al-Baqara)].
"ur
twala ara γer
ijeεwanen , eqqaren i watmaten nsen ur neflis ara deg at yedles :amer ad
tettusuffeγem (si Lmadina) ar d aneffeγ yidewen u ur nteddu ara ak d yiwen
mgal-nwen , u ma yella
 emen
(yenselmen fellawen) ar d anili
γer yidis-nwen, u
ebbi a d inagi d akken
(wigi) d imeskiddeben (11) amer ad
ettusufeγ-en ur
teffeγen ara yidesen u amer a d
e men
(yenselmen) fellasen ur
ettilin ara γer yidis nsen u amer ad aten allen ad ad ezzin aεrur -ad rwelen- sin akkin ur
twallen ara (12)" [Al- acr].
Asiged n wid ur ifellesen ara (Lkuffa ): "tigawin n wid ur numin ara s ugellid
nsen (lkuffa ) cbant iγed i yezwi s lğehd wa u deg yiwen n ass n tfertunt
, (ass
n taggara) ur tizmiren ara a d senseren (e efen) ka n ubaγur deg ayen i gan , d
ayenni id tuc a meqren (18)"
[Ibrahim].
3. Ameslay d
usqardec:
A)-Tabadut-is: Ameslay d usqardec d yiwen ger wallalen n usiwel s abrid n
ebbi,
yezmer ad yili di temsal n udasil (Lεaqida) neγ di temsal n wallaγ (El fikr) neγ
n tusna n ajjed (Fiqh)...u
ebbi seb anu
yenze Nbi-is
ucbi u sdeffir-es ak wid
iqeddecen deg u ric
n usiwel s abrid n
ebbi s useqdec-is , u ayagi deg awal-is : "(A y Imceyyeε) siwel s abrid n
Ugellid-ik s tmusni d usegbes yelhan u meslay (sqardec) yides-en
s tin yelhan , d Agellid-ik i ye ran anwa i yeffeγen
γef ubrid-is u d netta i ye ran anwi i yettuwellehen (125)"
[Tizizwa (An-Na l].
Ameslay neγ asqardec degs snat n tewsitin:
1-Ameslay yelhan i d yebbin ad yili: u wagi d
ameslay neγ d asqardec id yetbegginen tidett
, u s yis id yettili usiwel s abrid n
ebbi d
use biber γef tlisa n Ajjed , u amedya n ayenni : iskusa (timliliyin n umeslay d
usqardec) n Ccix : A mad Didat it id yezdin d yergazen n leğwamaε n Imasi iyen...
2-Ameslay (asqardec) i yetwagdelen: aneggaru agi d win
yetγummun tidett i yesse bibiren
γef lba el (abeka ) , neγ yettuseqdac
i usuter n tedrimt d cci.
B)-Iswiyen n umeslay d usqardec deg usiwel s abrid n
ebbi:
a)-Zdat n tuzya n Lkuffa
aεrur-nsen i ayen id yusan deg Ajjed n Lislam aladγa di temsal ur netwali ara i yeffeγen tameddurt nneγ
(el γayb) : ( ebbi seb anu , ass n tagara
, ineğlas...):
"amer yelli deg
igenni d lqaεεa Yillu nni en ala Allah tili am (igenni am lqaεεa) ad yex eb
nni am i ten isedduyen , immala tamanegt
(seb an) i
Allah Agellid n tgelda , Netta nnig n ayen id ettawin fellas (22)"
[Al-Anbiyae].
"(wid ur yettamenen
ara s ass aneggaru) eqqaren: melmi ar a d yili umiru (promesse) agi (i γef i d
tetmeslaye ) ma tellam
(a y Imceyyeε kec d wid yeddan yidek) d at n tidett (48)"
[Yunes], dagi tusad tririt n Leqran :"ini (A y Imceyyeε): tesεam ettuεud deg yiwen n
ass ur tetεe ilem
ara fellas tasaεet (aken daγen) ur tzeggirem ara (fellas) tasaεet
(30)" [Sabae].
"...yenna: anwa ar
a yefken tudert i tikkelt nni en i yeγsan seg nutni uγalen d
aγebbar (78) ini (A
y Imceyyeε) :Win i ten id isennulfan i tikkelt tamezwarut ar a y allesen a sen
yefk tudert (i tikkelt nni en)
, u netta s ayen ak id isennulfa d ame ray(79)"
[Ya-Sin].
b)-Tikci n tbut γef izarafen i d yusan deg usa uf n Lislam: "Wid i itetten anhar
(rriba)
ur tekkaren ara ala aken i itekkar win is llexlex Cci an it i zdeγen , ayenni
imi eqqaren d akken aznuzu am unhar , u
ebbi i ell aznuzu u yegdel anhar , win
i wumi i d yusa usegbes sγur Ugellid-is (i d yeqqaren d akken anhar yetwagdel) u
ye bes (tuččint n unhar) atan yettunefk-as ayen
(i d yejmeε seg unhar deg ayen)
yezrin (send m ar at yegdel
ebbi) u lame -is ad yuγal
γer ebbi , ma d win
yuγalen (γer tuččint n unhar seg mi it yegdel
ebbi ) widan d at n tmest ur d
teffeγen ara degs (275)"
[Tafunest
(Al-Baqara)].
"ak steqsayen
γef
c ab d leqmar , ini: degsen
abekka meqren d ibaγuren i
yemdanen u abekka
nsen yugar abaγur nsen , u steqsayen-k d acu ar a effeken (deg
yedrimen-nsen)
ini d : el εafw (efkewt i udem n
ebbi ayen i wumi
tzemrem bla aγilif) akkagi
ar a wen id ibeggen
ebbi aylanen/izmulen akken ad tmeyyezem (219)" [Tafunest
(Al-Baqara)].
c)-Tikci n tbut γef akken Mu emmed fellas ta allit n
ebbi d slam-is d imceyyeε
n ebbi: "u ad a ne fer yiwen umdan i d yekkan seg-neγ ? (ma yella nga ayenni)
aqlaγ ihi necce u nesleb (24)"
[Agur (Al-Qamar)], tusad tririt n
ebbi seb anu i d
yetbegginen d akken Mu emmed fellas ta allit n
ebbi d slam-is d imceyyeε-is imi
id yenna seb anu : "yusaken
i d umceyyeε seg yiman nwen e ay fellas wayen i ken
i uzan deg ayen ur nelhi
, yesse es fellawen (akken a ken iwelleh s abrid
yelhan) yesεa tamella d tulluγt γef ifelsanen (128)"[At-tawba].
u mi i essuteren deg
umceyyeε n ebbi fellas ta allit n
ebbi d slam-is akken a sen id
yemmud
tikunin i zemren ad walin anda yerra-asen id
ebbi seb anu: "neγ ad ak yili
wexxam yettuceb en (s ureγ) neγ ad
tali γer igenni
u (di lihala agi) ur
nettamen ara i walluy-ik (s igenni) alamma t ubbe ed
fellaneγ adlis ar anγer , ini (asen): tamanegt i Ugellid-iw , (ur tufi d acuyi) , nek d amdan d imceyyeε
(93)" [Al-Israe].
d)-tamusni n yemdanen d ubeggen n
bayeε-nsen i
usifses n usiwel nsen s abrid n
ebbi , imi imdanen d wid yemgaraden ama di tiwsatin
neγ ccetlat-nsen d ayen ar
a yeğğen imsiwel ad yesseqdec i yal yiwen degsen tarrayt ar a yeddun yides: "a
y imdanen nekni nesnulfakun id deg uwtem d tewtemt (Adam d
uwae) , u nεell degwen
(a as n) iγerfan d tigrummiwin akken ad temyussanem , win yellan degwen
γer ebbi
d aheggar ugar d winna i d lmumen d ettaqi a as
, u ebbi d ame ray d amusnaw
ameqran (13)" [Al- uğurat].
e)-ameslay i d yellan ger imezdaγ n umaγrad d imezdaγ n tmest: "imezdaγ n lğennet
essawelen i imezdaγ n tmest (ennan-asen): (nekni) nufad ayen iγ yewεed
ebbi d tidett i kunwi ma
yella tufam ayen is i ken yewεed
ebbi d tidett ? ennand :anεam-ih
, sin akin yessawel-ed uberra garasen d akken ad yexzu
ebbi wid i ellemen (imju iyen) (44)"
[Al-Aεraf].
4- Tagallit:
A) Tabadut-is: tagallit d abad , yettuseqdac si zzik i a as n yeswiyen garasen: -Awekked
n isalli;
-Asemγer n win is id tella tgallit
-Ajbed n lwelha γer wayen i γef id tella tgallit;
-D allal n tbut d udlil.
Ellan yemdanen etgallan s wa as n tγawsiwin d temsal , maca di Lislam tagallit d
tin ur d yebbi ara ad tili ala s
ebbi anezmar-akk , u deg ayen i icudden
γer
waya yennad wucbi fellas ta allit n
ebbi d slam-is deg ayen id yusa unamek-is: "win i yegullen -maca- mači s
ebbi atan iεell-as acrik"
[yessawe -it-id An-nasai],
u yusad deg awal-is deg ayen yesεan anamek: "ma teggulem gallet s
ebbi
u ur tgallat ara ala ma tellam -a d tinim- tidett"
yessawe -it-id An-nasai].
U yennad
ebbi
seb anu :"widan
i yettaγen s ikefawlen-nsen d
ebbi d tigalliyin-nsen essumat
ya xisen wigi ur saεεun ara amur
(n ustummen) di laxa t , u Allah ur sen
yetmeslay ara u ur ten yetmuqul ara ass n tnekra u (daγen) ur ten yetzekkiy ara
u (ayen) i ten id i u en d tafrugt (laεtab) qarri en (77)"
[Al-Σimran].
B) Tigejda n tgallit:
yal yiwen im ar a yeggal a d naff deg awal-is :
-win is i yeggul;
-ayen i γef yeggul;
- allal n tgallit.
C) Iswiyen n
tgallit deg usiwel s abrid n
ebbi:
1-Asezeεlek n win is i d tella tgallit (Allah) , d ubeggen n wassaγ i icudden ger teflest (liman) s
ebbi seb anu d weqbal n izarafen n usa uf n
Lislam d leqdic γef la sab n ayen i d yusan degsen,"s ugellid-ik ! ur ettilin
ara d ifelsanen ala ma errank d anefray γef imceččawen-nsen sin akin ur d
ettafen ara deg yiman-nsen aγilif γef la yuy i
teddeme u ad aten qbelen s wul
yelhan u ad ak
uεen (degsen) (65)"
[Tilawin (An-Nisae)].
2-Abeggen n ccan n ayen is i d tella tgallit:"Ya.Sin (1)
(ad galleγ) s Leqran
yečču en d tamusni (2)
(d akken) kec (aqlak) ger wid i d yettuceyyeεen (3)"
[Ya-Sin].
3-Abeggen n temlilt n win / ayen is i d tella tgallit deg umaγrad d tmeddurt , d
ubeggen n tizeεlekt n
ebbi seb anu ar aγ i d ibanen deg izmulen-is di
temsennulfa-is: " (ad galleγ) s yi
m ar a i u
(ad yuγal) (33)" [Al-Muddatir].
"(ad galleγ) s yi ij m akken ar a d yali
(deg igenni) (1) d yi m ara ye leq
(γef
ayen yellan) (2)" [Al- u a].
4-Asali di ccan n wayen i γef i d tella tgallit:"ala...(ad
galleγ) s ime qan / s
uγelluy n yetran (75) u ayenni amer te rim
(anamek-is) d tagallit meqren (s
wazal-is)(76)" [Al-Waqiεa].
5-Abeggen d akken ayen i γef i d tella tgallit d ayen yellan u d tidett -aladγa deg ayen i icudden
γer temsal yeffeγen time riwt n umdan am uεawed n tu yint n
txelqit ass n tnekra: "widan ur neflis ara (ur numin ara) ntelend (ennand) d
akken ur d ttuγalen ara γer tudert seld tamettant nsen ini (a Mu emmed) :ala,
(ad galleγ) s ugellid-iw : ar d tuγalem γer tmeddurt seld tamettant nwen sin
akin ar ken id yawe
isalli n wayen i tellam tetgem u ayenni d ayen fessusen
ma i γef
ebbi (7)"
[At-taγabun].
6-Acuddu n uγellet di laxa t
γer teflest (liman) s
ebbi seb anu d leqdic yelhan
iweqmen :"(gulleγ) s wakud (1) (yal) amdan atan di lexsa a (2) slid wid ifelsen u gan ayen yelhan
(iweqmen) u temyenhuyen (temwe ayen)
(akken ad
mcudden) γer tidett (ama s teflest neγ imeslayen neγ leqdic-nsen) u temyenhuyen
(akken
ad qabelen uguren yellan) s
ber (3)"
[Al-Σa r].
7-Tamlilt n uwtem d tin i itemyekmalen d temlilt n tewtemt
, ayagi d ayen i d
ibeggen ebbi seb anu di sin n izmulen , wigi d : ass d
yi imi d yenna seb anu: "(gulle8)
s yi m ar a ye leq
(tallast-is) (1) d wass m ar a yali (m id teflali
tafat-is) (2) d wayen is id yettusennulfa wewtem d tewtemt (3) ar iqeddicen nwen
(i deg tesseqdacem tizmarin nwen n yiγil neγ n wallaγ) ar d wid yemgaraden
(4)"Al-layl.
8-Tikci n tbut γef akken Mu emmed fellas ta allit n
ebbi d slam-is d Nnbi u d
akken imeslayen i si tettawe en
:(d akken netta d
aderwic u yecce γef ubrid n imezwura-is...) d ayen id eggaren fellas
u d ayen ak ur yelli ara d tidett: "(gulleγ)
s yetri m ara yeddefdef (i teddu ad yens) (1) (ar) ameddakul-nwen ur yecci ara
(γef ubrid n tidett) u ur tyebbi ara leγla di lğarras (2)
ayen is id yetten aq
(Leqran) mači d ayen is id tetmal tnefsit-is (3) ayenni d lwa y
(is) id yettuwe an
(4)" [Itri (An-nağm)].
U yennad
daγen: "(gulleγ) s wayen tetwalim (32) d wayen ur tetwalim (33) d akken Leqran
yettuwe ad sγur
ebbi γef yiles n
umceyyeε ahaggar (34) u ur yelli ara d
ameslay n umedyaz (maca) drus ma i melmi i tfelsem
(i tettamenem d akken Leqran
yekkad sγur ebbi) (34) u mači d ameslay n ugezzan maca drus ma i melmi id tetmektayem
(ayenni akken ad te rem amgarad garasen) (35)"
[Al- aqqa].
5- Allalen n tura: allalen i γef id nezwar ameslay nefkaten id d imedyaten imi
ellan wallalen nni en i iεemmed Cce ε ad
tuseqdecen u ayagi s tuγalin γer yeswiyen i yellan zdeffir n useqdec-nsen am : tiğğin n imencad
deg assaγ nutni d Ddaεwa d usiwe n tneggarut agi
γer yemdanen d tikci n
tbut γef ayen uγur i d yettili usiwel , γef aya yebbid ad yili usefti n wallalen
imiranen deg usiwel s abrid n
ebbi garasen : timliliyin , tadiwin , timzikniyin d
wallalen n usaεlem :n uwali d usem es d wid i neqqar.
|