|
Tazwart:
Tameddurt ger
wergaz d tme ut
izmer ad ilin deg-s a as
n wuguren i wumi zemren ad d-afen tifrat s wa as
n wallalen, ama s
wenda
neγ
s temlilit ger twacult n tme ut
d tin n wargaz akken ad frun ugur-nsen.
Ma
tikliwin-agi
me a ur ssaw ent
ara
γer
tifrat, ad yili umseb u d tifrat tanegarut ger wergaz d tme ut.
Yettili-d usefsex n wassaγ
n
zzwağ s wa as
n iberdan d wi-gi:
· Berru
s lebγi n yiwet n tama (sγur wergaz).
· Berru
s umtawa ger wargaz d tme ut.
·
Asebru s webrid n cc eε.
· Al
xulε.
I. Asefsex
n wassaγ n
zwağ s berru:
1.Tabadut
n berru:
d asefsex n wassaγ n
zwağ ise an s wawal ittwasnen neγs wayen d-issawa en
anamek n berru ara ye run imir neγ
γer zdat.
2. Tamuγli
n cc eε
γures:
berru d ayen yegdel c eε
maca ittusuref ma terra tmara, inna-d umazzan fell-as ta allit n
ebbi d
slam-is: (berru d le lal i iγuc
ebbi)
[Issawe -it-id Abu dawud], ur
yettwagdel ara mavi am ayen akken d-yusa di lmedheb akatuliki
“ur izmir ara
wemdan ad ib u ayen issemlal
ebbi”
[Inğil Mata , I a , 13]
3. Tiwsatin n Berru:
a)
Berru n tuγalin:
Yettil-id s yiwet n tikelt, izmer wergaz ad yuγal
γer tme ut-is
di tallit n lεidda-nes
(aludet-ines) , u seg izuraf-is:
*Asenγes
n tikkal n berru.
*
Yewwi-d
γef wergaz ad i e ef
γef tme ut-is.
*Ma
yemmut yiwen seg-sen izmer waye ad t-yew et.
*Yettwagdel
γef walbaε
ad yex eb ti n yellan di lεidda
ama s wudem usrid neγ s uwehhi.
*Yesεa
wergaz azref ad yer tame ut-is mebla leεqed
amaynut d tuččit.
b)Berru issebεaden
« alaq Ba-in»:
Lant deg-s snat n tewsatin :
* Berru isebεaden
asebεed
amec u :
Ma s-ibru wergaz i tme ut-is
(tikelt tamenzut) ur tt-yerri ara send ad tekfu lεida-ines, berru seld «Al fati a»
send tiddin, neγ ma s- tefk tme ut
i wergaz idrimen akken ad s-yebru.
*Berru issebεaden
bla tuγalin:
Yettili-d ma yebru wergaz i tme ut-is
k ad n tikkal, dagi ur yezmir ara ad tt-id-yer ala ma
tezweğ d wergaz
nniven zwağ ise an sakin ad d-bru neγ ad
teğğel u ad tezri tallit n lεidda-nes.
Inna-d
ebbi seb anu :
« U ma yebra-yas ur yezmir ara ad yuγal γu es alama yuγ-itt
wergaz nni en .ma yebra-yas ulac fell-asen
aγilif ma myuγalen ma walan ad
qadren tilas n Allah, Tidak d tilisa n
ebbi iskan-itent i wegdud yessnen ».
[Al Baqara 230].
4.
Berru asunni d
win ixulfen ssuna:
Berru asunni:
D win ise an iddan d ssunna n umazzan fellas ta allit n
ebbi dslam-is:
-
Di berru-agi ilaq
γef wargaz ad yini awal n “berru” yiwet n
tikkelt di diwen n udag.
-
Ilaq ad tili tme ut
zeddiget (mači di tallit n tarda-nes) u ad yili wergaz ur tt-iqerreb ara
ur gan ara assaγ n tuzzuft).
Berru ixulfen ssuna:
D
win ix an i wayen d-yusan di
tce εit
tineslemt am ad yebru wergaz u tme ut-is a as
n tikkal deg yiwen wadeg neγ ad s-yebru di tallit n tarda-nes neγ ma tili
d timnifrit.
5.
Tiwtitilin
a yeğğen berru
ad
yili d win i e an:
Ilaq ad yebru wergaz itme ut-is s lebγi-s u s leεqel-is
akken ilaq ad yili berru d assunni mači d win ix an i wayen d-yusan di
tce εit
tineslemt am:
-
Berru abidεi.
-Berru n win ittu ettmen imi d-yenna umazzan fellas
ta allit n
ebbi d slam-is: (Atan Allah seb anu issuref i
tegrumma-w ayen i deg fal in d ttutut d wayen i
γef
ttu ettmen)
[Issawe -it-id
Muslim.]
-
Win t uza twaγit meqren.
-
Win isek en.
-
Win s-yebran s leγla .
-
Win yebran i tme ut-is mi yerfa a as
sakin ad yendem.
-
Win ur nessin ara awalen n berru.
-
Win a yebrun I tme ut-is s
uqesse : nnan-d kra imusnawen
ad ye ru berru
γas s
uqesse i t-id yenna walbaε imi d-yenna
ebbi seb anu:
«
Ur d-iqqar kra n wawal melba ma yella
γurs uεessas
im elles»
[Qaf 18], akken daγen d-yenna umazzan felas ra allit n
ebbi d slam-is: (k ad n temsal tidett-nsent d
tidett u aqesse -nsent d tidett: berru,
zwağ d uslelli)
[Issawe -it-id
Annasa-i].
Nnan-d imusnawen nni en d akken ma ur yesεa
ara wergaz tidmi akken a s-yebru i tme ut-is, ur d-ittili ara berru imi
d-yenna umazzan fellas ta allit n
ebbi d slam-is:
(Imahilen s tidmiwin (nniyat)…..)
[Issawe -it-id
Muslim].
6.
Awalen n Berru:
a)
Awal aflalay: d awal i d-yessawa en srid anamek n berru.
b)
Awal isεan
uger n unamek: d awal i yezmren ad isεu
a as inumak, d tidmi n wargaz ad tt-ifrun ma d-yili berru neγ ala.
7.
Talγiwin n berru:
a) Talγa yis i d- erru berru deg umatu srid ma d-yini wergaz awal n berru.
b) Talγa yernan
γer wakud: Talγa n berru tcud
γer kra n wakud ur d i erru ara berru
ala yewe -ed wakud-nni.
c) Talγa
icudden
γer kra n tewtilt: Ad yili berru ma te ra-d kra n tewtilt.
II Asefsex n wassaγ n
zwağ s “Al xulε”:
1.TAbadut n Al xulε:
d asefsex n zzwağ
s usuter n tme ut
u yewwi-d fellas ad s-terr tuččit-is. Inna-d Ibn
ucd deg wedlis-is
“Bidayat Al muğtahid”: [Al xulε
d berru ara d-t e tme ut
s weγram ara tefk
i wergaz-is].
2.El
xulε di tmuγli
n
cce ε:
Al xulε
d ayen ittusurfen
i tlawin akken ad t-sutrent ma yella tuγal tudert
ger-asen d awezγi.
Inna-d ebbi seb anu:
«u
ma tugadem ur tettqada em ara tilas n
ebbi, ulac
fell-asen aγilif ma terra-yas i wergaz tuččit-is,
tidak d tilisa n Allah
ur tent-ttezgalet
ara.
Win ara
izeglen
tilas n ebbi
atan d
widak
i
d iruγdimen»
[Al Baqara].
3.Tiwtilin
si d-i e u lxulε:
-
Ilaq ad ilin-t tmen al n usuter n lxulε
d tid yeqbel ddin d laεqel.
-
Ad tefk tme ut
i wergaz-is azal n tuččit-is kan, ur trennu ara
γef aya ala ma tebγa, u ad
teqqim tallit n lεidda
yiwen n “lqu -e” (lqu -e d tallit n tarda
γer i anafiyen d i enbaliyen, u d
tallit n tezdeg
γer imalikiyen d icafiεiyen).
Lxulε
amezwaru di lislam yella-d sγur
abiba Bint Sahl Al an ari Tame ut
n Tabit Bnu Qays Bnu Cemmas,
asmi t u
γer umazan fell-as ta allit n
ebbi d slam-is tenna-yas: (wellah ma sukeseγ-as-d di
tt ebga-s wala di
ddin-is maca ugadeγ
ad kef aγ di lislam), inna-y-as
Umazan fell-as ta allit n
ebbi d slam-is:
(ad
s-terre tib irt-is?),
tenna-y-as:
( ih
). Dγa yeb a ger-asen u yenna-y-as i Tabit: (bru-y-as)
[Issawe -it-id
Ibn Mağğa].
III Asefsex n wassaγ n
zwağ s webrid n
c eε:
Izmer lqa i ad isebru tame ut
seg wergaz-is ma tessuter nettat a-y-agi, u
ma ye kem lqa i
s berru-is atan ad
tebru, imi netta d bab
n udabu amatu di tlisa n
tmena -is. U timen al
n berru s webrid n c eε
d tigi:
1.Afraγ (lex as):
izemren ad yili di tfekka neγ di leεqel
n wergaz.
2.Ma ur
tt-ittεeggic
ara wergaz-is
s wayen i wumi yezmer u akken yuzzel di tmetti.
3.Leγyab
γezzifen n wergaz neγ aεraq-is:
Llan imusnawen i d-innan d akken tallit n leγyab ad
tawe ukuz (4)
iseggasen akken i d-inna
Σuma
Ibn Al xe ab,
llan wiya i d-yennan yiwen useggas-kan; ma d win iεerqen
d win ur rin ara ma yemmut neγ idder, ad te ju tme ut
uku
n iseggasen akken i d-nnan tugett imusnawen sa
kin ad iffeγ uccereγ s tmettan-is dγa ad te ju tme ut
tallit n lεidda
n tuğla (uku
n waguren d mraw wussan).
4. er meqren:
ama
s erregmat d ucemmet neγ s tyitwin meqren.
IV. Imeskar
ittağğan berru ad d-ye ru:
1.Tiğğin
n webrid n ebbi: Ama
sγur wergaz d tme ut
di sin, neγ yiwen deg-sen.
2.Yir
afran:
Imi
tazwara yelhan tgellu-d s tagara ilhan, ma d yir tazwara tettawi-d yir
tagara,
u yuγ l al
isken-aγ-d Umazzan fell-as ta allit n
ebbi d slam-is tiwtilin n wefran ama d argaz neγ n tme ut,
imi d-yenna: (Yettaγ wergaz tame ut
γef
uku n
temsal: Cci-y-is, imawlan-is, zzin-is, d ddin-is, ihi awit tadeyyanit ad
tγeltem)
[Issawe -it-id Muslim]. Inna-d daγen deg wefran n wergaz: (
Ma yusa-ken-d yiwen yelha ddin-is
d tt bga-s
γas efket-as yellit-wen ma ulac ad tili
lfetna
d
uswiγi
meqren di
lqaεa)
[Issawe -it-id Muslim a Ibnu Mağğa].
3.Astehzi
deg yetfaren:
Ama
d argaz deg yetfaren n tmeîtut-is neγ tame ut
ad testehzi deg itfaren n wergaz-is
4.Ma
argaz d tme ut ur d-myezgan ara:
Meslayen-d imusnawen
γef umyezgi ger wergaz d tme ut ama deg weswir n
tudert, ddin, idles...
5.Tanezduγt d imawlan n wergaz:
Seknen-ed kra n tezrawin tatrarin belli ittili-d berru s sebba n umgarad
ger tme ut
d imawlan n wergaz-is imi zedγen deg yiwen wexxam.
6.Leqdic n tme ut be a n wexxam:
Aya
izmer ad d-yeglu s kra n wuguren am ustehzi n tme ut
deg wexxam-is, neγ amennuγ
γef
tjarnat -is.
7.Tiğğin n tme ut i tγara-is tamsuntit:
u
tettnadi ad te ef
am iq n wergaz u ad
terke fell-as
8.Amgared ger wergaz d tme ut di tmuγli-nsen
γer tudert.
9.Tamen ilt n tdamsa:
ama
d tigellelt neγ tineflit.
10.Ameskar
n tte ebga:
Imi
imenzayen d tt ebga ilhan simmal tt u un si tmetti-nneγ.
V.
Ayen is d-igellu
berru:
1.
Γer
twacult:
D
tarwa i yettaγen tiyita meqren si berru n imawlan-nsen imi ayagi igellu-d
s umen er-nsen
deg ibardan u ad ten-yeğ ad aγen yir abrid.
2.
Γer
tmetti:
Agzam n wassaγen ger twaculin ittağa-d acerreg ula di tmetti.
VI. Amek
a nefru ugur n berru:
1.
Send arcal:
·
Afran igerzen ama n wergaz neγ n tme ut.
·
Anadi n tmusni tace εit
d tin n tillawt deg wayen yeεnan
tudert n zwağ.
2.
Seld Arcal (zwağ):
·
Tuγalin
γer
tce εit
n
ebbi di yal ugur ar ad d-yilin ger wergaz d tme ut,
«
Ala s
ebbi-k ur tteflasen ara alamma szerfen-k deg wyen i
deg mgaraden, sakin ur ttafen ara deg wulawen-nsen aγilif deg wayen
tccerγe …»
[Annisa-e, 65].
·Tuγalin
γer iwellihen n umazzan fellas ta allit n
ebbi dslam-is di yal uguren imi
wigi d imedyaten i ilaq a nawi di ma a tudert-nneγ:
U ger ye risen ittwellihen irgazen:
(Ur
ilaq ara
γγef ufelsan ad iγuc tafelsant imi ma yek eh deg-s
kra n
te biεt
ad yeqbel taye )
[Issawe -it-id
Attirmidi.]
(Ili-ken
d irufiyen d tlawin) [Mtawan fell-as].
(Ufrin
deg-wen d win yelhan d tme ut-is u nek lhiγ uger nwen
γer tilawin-iw).
[Issawe -it-id
Muslim.]
Ma
d laêadut ittwellihen tilawin: (Kra n tme ut ar
a yemten u argaz-is isgiwen (if e ) yis ad tekcem
γer lğennet) [Issawe -it-id Annasa-i]
(Ur
tetteg ara tme ut azref n
ebbi ala ma tega izerfan n wergaz-is).
[Issawe -it-id
Abu Dawud]
|