(Tussna n Ssunna n Nnbi)

 
 

Tarbaεt iselken

 

Taggayt iselken

 

Tazwart:

         Llan kra n imdanen iγilen belli taggayt ittuselken d yiwet n terbaεt mussanen i wumi ieggem ebbi sebanu Lğennet, u ğaεlen belli win ur neddi ara deg ubrid-is leqrar-is d timest, u ugar n waya, ad tafe imdanen-agi ttbegginen-d tiεeddawit i wid ixulfen lğera n-sen u qqaren-d belli win immuten deg-sen ittunesab am win immuten send ad ikcem γer lislam,  ttbut-nsen γef aya d imeslayen n Umazzan fellas taallit n ebbi d slam-is:

         (win ifγen γef taggayt γas ma azal n tardast, atan ikkes Lislam γef yiri-is)[Issawe-it-d Ibnu Mağa],

         (win ifγen γef terbaεt xas ma tardast sin akin immut, atan tamettant-is d tin n win ur nelli d ineslm)[Issawe-it-d Abu Dawud].

 

I: tamidrant (tabadut) n taggayt ittuselken:

         Taggayt imenεen d yiwet n terbaεt iddan deg ubrid n ebbi,d tin ieggem sebanu s Umradan (lğennet).

         Taggayt-a γur-s aas n ismawen, ger-asen: tarbaεt, At n Umeslay (Ahl Al adit), imezwura (assalaf), ibeaniyen…, u ger imeslayen (l-aadit) d-inna fell-As taallit n ebbi d slam-Is fell-as:

         (mazal-itt yiwet n terbaεt si tegrumma-Iw tqeddec s tanat n Allah, ur ten-ittuu ara win ifkan deg-sen afus wala win ten-ixulfen, (akenni) alamma yusa-d lame (trennawt) n Allah anda ara ilin ufraren-d γef imdanen) [Issawe-it-d Abu Dawud]

         (mazal-itt yiwet n terbaεt si tegrumma-Iw ur tettak afus deg usγan, rennun acengu-nsen, ur ten-ittuu ara win imgaraden yid-sen)[Issawe-it-d Amad.].

         Γef Muεawiya Ibnu Abi Sufyan inna-d: ikker fell-As Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is u inna-aγ-d:

(wid d-yusan send-nwen seg At n udlis ban γef at n temriwin d sent (72) n trebbuyaε, u taggayt-a (tineslemt) -u deg wawal nnien: u tagrumma-Iw- ad tefreq γef at n temriwin d kra (73) n trebbuyaε, at n temriwin d sent (72) di tmest u yiwet deg Umradan, u tagi d tarbaεt, -u deg wawal nnien: akken ma llant di tmest ala yiwet u tagi d taggayt, –u deg wawal nnien: wid ad yidiren akken ttidireγ Assa Nek ak d imeddukal-Iw-)D yiwen n umeslay iean mussanen d-ssawen At n Insayen (Ahl As-sunan) s imeslayen imxallafen.

         Awal γef Ladit-agi:

         ♦Ameslay-a d-inna Muεawiya ur t-d-issawe ara Lbuxari d Muslim, u ameslay ittazen tameddurt n tegrumma tineslemt s telqey icban ta ulamek ara γeflen fell-as sin lecyax-a, aladγa ma nea belli idlisen-nsen: “ai Al Buxari” d “ai  Muslim” d sin idlisen iean defir Leqran.

         ♦Yugi Ibn Al Wazir timerna ideg d-yusa: (akken ma llant di tmest ala yiwet ) imi awal icban wagi ad yeğ inselmen wa ad iqqar i waye keč mačči d ineslem, γef waya i ittwali belli timerna-a ur tea ara, u ttbut-is deg waya ladit d-inna Abu Huayra γef Wucbi fell-As taallit n ebbi d slam-Is: (ban Lyahud γef at n temriwin d yiwen (71) n trebbaε, u ban En-Naara γef at n temriwin d sent (72) n trebbuyaε, u ad tefreq tegrumma-Iw γef at n temriwin d krad (73) n trebbuyaε) [Isufeγ-it-d Abu Dawud]., u deg umeslay-a ulac timerna-nni d-yusan deg umeslay n Muεawiya.

         ♦ Beu d umgarad ittili-d di tirsal d temsal timeqranin , ladγa ayen icudden γer udasil, mačči deg wayen d-ifrurin fell-asent, imi ma mgaraden inselmen di temsal timeca n lfiqh, ayagi ur ittağa ara yiwen degsen ad ikcem γer tmes. (Ger trebbuyaε icen ad d-naf: l-Qadriyya, E-afia, Al Ğğahmiyya, l-Xawariğ,…).

         ♦Inna-d Σabdu Al Qadir Ibnu ahi At-Tamimi: [ imusnawen an belli Amazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is ur d-iqsid ara s trebbuyaε ittwaεezen wid imxallafen di temsal icudden γer lelal d leam, maca iqsed-ed s uεezze wid ixulfen At n tidett deg idusal n uweed].

         ♦Ma nuγal-ed γer tmerna-nni d-iqqaren belli: “akken ma llant di tmest”: tagi ad d-nini fell-as sin n imeslayen:

Amezwaru: akken d-nenna yakan: belli timerna-a ur tei ara.

Wis sin: ma nerra-d di ddehn-nneγ belli timerna-a tea, dagi ilaq ad nefez snat n temsal:

a)                 timerna-a tusa-d kan akken ad tessuged, u ur tebγi ara ad d-tini belli taggayin-a di 72 yid-sent kefent neγ fγent γef ubrid n ebbi sebanu.

b)                timerna-a ur tebγi ara ad d-tini belli taggayin-a ma kecment γer tmest ur d-ttefγent ara seg-s neγ ad qqiment deg-s i lebda am irnaflasen.

♦L-Imam Ec-Caibi inuda deg inumak n taggayt u yufa-tt γef semmus n imeslayen:

1.        Amur ameqran n inselmen.

2.        Tarbaεt n imeddukal n Nbi neγ uaba-Is fell-As taallit n ebbi d slam-Is.

3.        Tarbaεt n imusnawen n L-iğğtihad.

4.        At n umeslay (Ahl Al adit).

5.        Inselmen imezwura, (Assalaf Aali) .

II: Tiskanin n taggayt iselken:

Taggayt-a mačči d yiwet n terbaεt mussanen s timmad-is, maca d aemmuε n teskannin ma isεa-tent walebεa atan ad yuγal d yiwen seg iεeggalen n terbaεt-a, u tiskanin-a d ayen akka d-iteddun:

1.        Iεeggalen n taggayt-a d wid i wumi iea udasil u baεden γef  lbidεat (ayen d-ittusennulfan di temsal n usγan).

2.        Tigzi tabluleγt n Lislam.

3.        Tigin n terrumsutin-nsen s umidwel d tfernit.

4.        Tiddin s lqis d tiγin n ubrid alemmas di tudert-nsen, inna-d ebbi sebanu: «…Akken daγen iken-nεell d tagrumma talemmast akken ad tilim d inagan γef imdanen u ad yili Umazzan fell-awen d inigi»[Al Baqara/ 143]..

5.        Taγdemt d wer mayaf am d wid iddan yid-sen neγ ak d wid ixulfen abrid-nsen, inna-d ebbi sebanu: «ur ilaq ara ad ken yeğ karuh-nwen i kra n uγref ad tilim d iruγdimen, eddut s teγdemt (d ayenni) i iqarben γer  (tisuka)tuqa…» [El Ma-ida/ 8].

6.        Iεeggalen n taggayt-a ttamnen belli ulac win ittwaεemen ala Ucbi fell-A taallit n ebbi d slam-Is, inna-d l-Imam Malik fell-As asgiwen n ebbi: [yal yiwen ittwaaf seg umeslay-is…ala bab n uekka-a] u netta ittwehhi γer uekka n Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is.

III: Tigrayin:

1.       Tarbaεt iselken ur telli ara d yiwet n terbaεt mussanen, lamaεna taggayt-a d aemmuε n teskanin ma ifat llant deg walebεa atan seg-s.

2.       Ur ilaq ara ad ttuazen wid ixulfen abrid n taggayt-a s yir imeslayen neγ ad d-tili tyita deg-sen d usufeγ-nsen si lmilla.

Si tama nnien, ur ilaq ara ad iεeddi umgarad lmilal n laεqel γer lmilal n wul.

3.       D tidett, mea inselmen ttgen ayen illan fell-asen d wayen d-tessefk tezmart-nsen di tigin n imahilen ilhan d twalluγin, lamaεna amiq-nsen deg umradan mačči d yiwen-is, imi yal yiwen deg-sen anta taseddat uγur issawe ad tt-d-iei, inna-d ebbi sebanu: «…dγa, win ittusemaden akin i tmest u ittusekcem γer umradan, (wagi) atan iγellet…» [Al Σiman/ 185.],

«…u deg wayenni xas ad kecmen di temzizelt wid ittemzazalen»[Al Muaffifin/ 26].


 

 

al