|
Taggayt iselken
Tazwart:
Llan kra n imdanen
iγilen belli taggayt ittuselken d yiwet n
terbaεt mussanen i wumi i eggem
ebbi seb anu Lğennet, u
ğaεlen belli win
ur neddi ara deg ubrid-is leqrar-is d timest, u ugar n waya, ad tafe
imdanen-agi ttbegginen-d tiεeddawit i wid ixulfen lğe ra n-sen u
qqaren-d belli win immuten deg-sen ittune sab am win immuten send ad ikcem
γer lislam, ttbut-nsen γef aya d
imeslayen n Umazzan fellas ta allit n
ebbi d slam-is:
(win ifγen γef taggayt γas ma azal n
tardast, atan ikkes Lislam γef yiri-is)[Issawe -it-d
Ibnu Mağa],
(win ifγen γef terbaεt xas ma tardast
sin akin immut, atan tamettant-is d tin n win ur nelli d ineslm)[Issawe -it-d
Abu Dawud].
I: tamidrant (tabadut) n
taggayt ittuselken:
Taggayt imenεen d
yiwet n terbaεt
iddan deg ubrid n ebbi,d tin i eggem seb anu s Umradan (lğennet).
Taggayt-a
γur-s
a as n ismawen, ger-asen: tarbaεt,
At n Umeslay (Ahl Al
adit), imezwura (assalaf), ibe aniyen…, u ger
imeslayen (l-a adit) d-inna fell-As ta allit n
ebbi d slam-Is fell-as:
(mazal-itt
yiwet n terbaεt si tegrumma-Iw tqeddec s tana t n Allah, ur ten-itt u u
ara win ifkan deg-sen afus wala win ten-ixulfen, (akenni) alamma yusa-d
lame (trennawt) n Allah anda ara ilin ufraren-d γef imdanen)
[Issawe -it-d Abu Dawud]
(mazal-itt
yiwet n terbaεt si tegrumma-Iw ur tettak afus deg usγan, rennun
acengu-nsen, ur ten-itt u u ara win imgaraden yid-sen)[Issawe -it-d
A mad.].
Γef Muεawiya Ibnu
Abi Sufyan inna-d: ikker fell-As Umazzan fell-As ta allit n
ebbi d
slam-Is u inna-aγ-d:
(wid
d-yusan send-nwen seg At n udlis b an γef
at n temriwin d sent (72) n
trebbuyaε, u taggayt-a (tineslemt) -u deg wawal nni en: u tagrumma-Iw-
ad tefreq γef
at n temriwin d
kra (73) n trebbuyaε,
at n temriwin d
sent (72) di tmest u yiwet deg Umradan, u tagi d tarbaεt, -u deg wawal
nni en: akken ma llant di tmest ala yiwet u tagi d taggayt, –u deg wawal
nni en: wid ad yidiren akken ttidireγ Assa Nek ak d imeddukal-Iw-)D
yiwen n umeslay i e an mussanen d-ssaw en At n Insayen (Ahl As-sunan) s
imeslayen imxallafen.
Awal γef
L adit-agi:
♦Ameslay-a d-inna
Muεawiya ur t-d-issawe ara Lbuxari d Muslim, u ameslay itt azen
tameddurt n tegrumma tineslemt s telqey icban ta ulamek ara γeflen fell-as
sin lecyax-a, aladγa ma ne a belli idlisen-nsen: “ a i Al Buxari” d
“ a i Muslim” d sin idlisen i e an defir Leqran.
♦Yugi
Ibn Al Wazir timerna ideg d-yusa:
(akken
ma llant di tmest ala yiwet ) imi awal
icban wagi ad yeğ inselmen wa ad iqqar i waye keč mačči d ineslem,
γef waya i ittwali belli timerna-a ur t e a ara, u ttbut-is deg waya
l adit d-inna Abu Hu ayra γef
Wucbi
fell-As ta allit n
ebbi d slam-Is: (b an Lyahud γef
at n temriwin d yiwen (71) n trebbaε, u b an En-Na ara
γef at n temriwin d sent (72) n trebbuyaε, u ad tefreq tegrumma-Iw γef at n temriwin d krad (73) n trebbuyaε)
[Isufeγ-it-d Abu Dawud].,
u deg umeslay-a ulac timerna-nni d-yusan deg umeslay n Muεawiya.
♦
Be u
d umgarad ittili-d di tirsal
d temsal timeqranin , ladγa ayen
icudden γer udasil, mačči
deg wayen d-ifrurin fell-asent,
imi ma mgaraden inselmen di temsal timec a
n lfiqh, ayagi ur ittağa
ara yiwen degsen ad ikcem γer tmes. (Ger trebbuyaε ic en ad d-naf: l-Qadriyya,
E - afi a, Al Ğğahmiyya, l-Xawariğ,…).
♦Inna-d Σabdu Al
Qadir Ibnu ahi At-Tamimi: [ imusnawen
 an
belli
Amazzan
fell-As ta allit n
ebbi d slam-Is ur d-iqsid
ara s trebbuyaε ittwaεez en wid imxallafen
di temsal icudden γer le lal d
le am, maca iqsed-ed s
uεezze wid ixulfen
At n tidett deg idusal n uwe ed].
♦Ma nuγal-ed γer
tmerna-nni d-iqqaren belli: “akken ma llant di
tmest”: tagi ad d-nini fell-as sin n imeslayen:
Amezwaru:
akken d-nenna yakan: belli timerna-a ur t e i ara.
Wis sin:
ma nerra-d di ddehn-nneγ belli timerna-a t e a, dagi ilaq ad nef ez snat
n temsal:
a)
timerna-a tusa-d kan
akken ad tessuged, u ur tebγi ara ad d-tini belli
taggayin-a di 72 yid-sent kef ent neγ fγent γef ubrid n
ebbi seb anu.
b)
timerna-a ur tebγi ara ad d-tini belli taggayin-a ma kecment γer tmest ur
d-ttefγent ara seg-s neγ ad qqiment deg-s i
lebda am irnaflasen.
♦L-Imam Ec-Ca ibi inuda deg
inumak n taggayt u yufa-tt γef semmus n imeslayen:
1.
Amur
ameqran n inselmen.
2.
Tarbaεt n imeddukal n Nbi neγ
 u aba-Is fell-As
ta allit n
ebbi d
slam-Is.
3.
Tarbaεt n imusnawen n L-iğğtihad.
4.
At n
umeslay (Ahl Al adit).
5.
Inselmen imezwura,
(Assalaf
A ali ) .
II: Tiskanin n taggayt
iselken:
Taggayt-a
mačči d yiwet n terbaεt mussanen s timmad-is, maca d a emmuε n
teskannin ma isεa-tent walebεa atan ad yuγal d yiwen seg iεeggalen n
terbaεt-a, u tiskanin-a d ayen akka d-iteddun:
1.
Iεeggalen n taggayt-a d wid i wumi i e a udasil u baεden γef
lbidεat
(ayen d-ittusennulfan
di temsal n usγan).
2.
Tigzi tabluleγt n Lislam.
3.
Tigin
n terrumsutin-nsen s umidwel d tfernit.
4.
Tiddin s lqis d tiγin n ubrid alemmas di tudert-nsen, inna-d
ebbi seb anu:
«…Akken daγen iken-nεell d tagrumma talemmast
akken ad tilim d inagan γef imdanen u ad yili Umazzan fell-awen d inigi»[Al
Baqara/ 143]..
5.
Taγdemt d wer ma yaf am d wid iddan yid-sen neγ
ak d wid ixulfen
abrid-nsen, inna-d
ebbi seb anu: «ur ilaq ara ad
ken yeğ karuh-nwen i kra n uγref ad tilim d iruγdimen,
eddut s teγdemt (d ayenni) i iqarben γer (tisuk a)tuqa…»
[El Ma-ida/ 8].
6.
Iεeggalen n taggayt-a ttamnen belli ulac win ittwaεe men ala
Ucbi fell-A
ta allit n
ebbi d slam-Is, inna-d l-Imam Malik fell-As asgiwen n
ebbi: [yal
yiwen ittwa af seg umeslay-is…ala bab n u ekka-a] u netta ittwehhi γer
u ekka n Umazzan fell-As ta allit n
ebbi d slam-Is.
III: Tigrayin:
1.
Tarbaεt iselken ur telli ara d yiwet n terbaεt mussanen, lamaεna taggayt-a
d a emmuε n teskanin ma ifat llant deg
walebεa atan seg-s.
2.
Ur
ilaq ara ad ttu azen wid ixulfen abrid n taggayt-a s yir imeslayen neγ ad
d-tili tyita deg-sen d usufeγ-nsen si lmilla.
Si tama nni en, ur ilaq ara
ad iεeddi umgarad lmi lal n laεqel γer lmi lal n wul.
3.
D
tidett, me a inselmen ttgen ayen illan fell-asen d wayen d-tessefk
tezmart-nsen di tigin n imahilen ilhan d twalluγin, lamaεna am iq-nsen deg
umradan mačči d yiwen-is, imi yal yiwen deg-sen anta tasedda t uγur
issawe ad tt-d-i e i, inna-d
ebbi seb anu:
«…dγa, win
ittusem a den akin i tmest u ittusekcem γer umradan, (wagi) atan iγellet…»
[Al Σim an/ 185.],
«…u deg wayenni
xas ad kecmen di temzizelt wid ittemzazalen»[Al
Mu affifin/ 26].
|