(Tussna n Ssunna n Nnbi)

 
 

Tusna (2)

 

4. Tiγerwin n umusnaw:

 

4.1. Taγellist n tusna: ger udmawen-is:

Acuddu n tekti neγ n wawal yer bab-is, d ayen yetwasnen di tusna n ladit (ameslay) s tririt (asenned, l’isnad), yenna Abdu Allah Bnu Almubaak: l’isnad (tiririt) d ayen icudden γer ddin, amer mači d l’isnad, tili win iwumi yehwa ad yini ayen is yehwan, aken yenna Ccafiεi: (win yerran (awal neγ tikti γer bab-is) atan d winna i wumi i iea waggay).

Ma yetwasteqsa (umusnaw) a d yefk tiririt icudden γer tusna, neγ ma ulac a d yini ur ssineγ-ara, imi ur tilli leya ak d zzux di tusna, yenna Nnbi fell-as taallit ebbi d slam-is: (win yessuteren tamuγli n ddin γef temsal n ddunit neγ laxart, u tetwafka-y-as i d tririt bla tamusni, atan dnub-is γef yiri n win is i d yeftan) [yessawe-it-id Abu Dawud d Lakim γef Abi Huaya], u yenna Σuma Bnu Lxeab:( ma yetwateqsa umusnaw, tamusni-is ad tban di ka n temsal ya ad isenned γer ayla (laya) i ibanen (it zemre kan ad as tefke yiwen n unamek) (aya mukama), neγ γer sunna i yetwellihen, neγ ad yenni d ebbi i yeran).

 

4.2. Tanzalt (Ttawauε): Amusnaw n tidet ur tyettali ara uneγlan d zzux, u daγen ur tyessiwhim ara yiman-is, imi yera d aken ebbi sabanu yenna: «u deg ayen icudden γer tusna ur tufi acu i ken i d yeben ala citu (kra)» [Al-Isra 85].

U di limam n wexam n tinigt (Dar Al hiğra) Malek Bnu Anas amedya ifazen imaken it i d yume Abu Ğaεfar Al Manur d aken iεewwel ad yenze s idelsan-is (Al-Muwaa) ad ssufγen deg-sen aas n imadyanen s akin ad iceyyeε γer yal aγrem deg iγerman n yenselmen yiwen n umadyan, u ad yenze aken ad qedcen γef laseb n wayen i d yusan kan deg-s imi iwala d aken iuran n tusna agi d tusna n imezdaγ n Al Madina d ayen i d ssaween. Maca Limam Malek yenna-as: A y Ageldum (lamir) n ifelsanen(lmumnin) ur teg ara ayenni, imi imdanen zwaren γer-sen wawalen, u slan imeslayen, u saweend tineqqas, u yal aγref yebbi ayen yezwaren γer-sen, u xedmen s yis ….eğğ imdanen aken llan, u yal tamurt eğğit γef ayen tefren i iman-is.

 

4.3. Iseγ: imawlen n tusna ilaq ad sεun iseγ a ladγa deg udem n wid yessimγuren imam nsen s ubabu neγ s cci d afud, yenna ebbi sebanu: «…u i  ebbi iseγ d yemceyyeε-is d ifelsanen…» [Ijeεwanen (Al-Munafiqun) 8].

 

4.4. Leqdic s wayen i d yusan di tusna: yenna ebbi Sebanu: «d lkerh ameqran γer ebbi ad teqqarem ayen ur tetgem» [A-aff 3], imi ayenni yella deg wayen i γef yessuter Nnbi tasdarit γur ebbi sebanu mgal-is: (A allah, tnadiγ tasdarit γur-k mgal tusna tabennant (ur nenfiε ara), d wul ur n tannaz ara, d tnefsit ur n ebbu ara) [yessawe-it-id Muslim]

 

4.5. Aseres γef usiwed n tusna γer yemdanen d ubeggen-is: yenna wucbi n Nnbi fell-as taallit ebbi d slam-is (win i ieden degwen ad yessiwe (ayen akka i wumi yede) i win ur nedi ara) [Mtawan fell-as], u s umeslay agi is i yekfa wemceyyeε fell-as taallit ebbi d slam-is amslay-is di liğğ n usife, (siwet ayen i ken in yeben s γur-i, ulama d yiwen n ayla….) [yessawe-it-id Lbuxari deg umeslay n Σabdu Allah Bnu Σuma Bnu Lεa].

(win ara yettusutren aken ad yesselmed tusna u ad tyeffer atan ass n tnekra ad as gen deg uqemmuc-is rima n tmest) [yessawe-it-id Abu Dawud d Ttirmidi d Ibnu Mağğa].

Nnand imusnawen: Ur yelli lxi di leqdic ur nesεi nfaε, aken daγen ur yelli lxi di tusna i deg bab-is ur d yettmuddu ara (ur tyeskan ara i imdanen).

 

4.6. Aulfu s uγalaf (lmasuliyya):

- Zdat n ebbi sebanu as n tnekra (tagara), anda ara yettusteqsi γef tidemi ines (neyya ines) deg usuter n tusna u γef leqdic-is s wayen yesεa di tusna.

- Zdat n tusna-is: imi ilaq ad yessebiber fell-as s allas-is d tigit-is d unadi s usnarni degs: «u ini a ebbi arnuyid tamusni…» [a-Ha 114].

- Aγalaf n uselmed-is d ubeggen-is s wudmawen yelhan.

- Aγalaf γef lfalat d weqbal n usifef (annuy), d uselu yezgan n tusna-is

 

5. Almud n Nnbi d tusna:

 

5.1. Lebni n ubrid n uxemmem usnan: imi Ddin (ajjed) nneγ d Ddin n umagraw (nniam) d uzuhen (lmizan) d tarrayt (lminhağ), yenna ebbi Sebanu «yal yiwen degwen, nefka-y-as asauf d tarrayt…» [Al-Maida 48], d ayen ara yeğğen yal yiwen ad yesεu tarrayt n uxemmem, ussefru (ttaεbir) d tira (ttarir).

5.1.1. ur tettili ara ddaεwa bla tamatart (ttbut) u tamatart d:

- Tasfukelt (Al buhan) n unellay di tnelayin.

- Tamit d usiked deg iamasen.

-aggay (asiwe) iean deg ayen i d yettusaween.

Yenna ebbi sebanu: «inid: awiwted tasfukelt nwen ma tellam d at tidett » [Tafunast (Lbaqara) 111].

5.1.2. Tiğğin n taγilit anda ilaq ad tili talkint (lyaqin): «…ur afaren ala taγilt, seg taγilt ur d tettawi acemma zdat n tidett» [Itri (An-Nağm) 28], yenna wucbi fell-as taallit ebbi d slam-is: (γur wet taγilt, imi taγilt d ameslay ak ur n ei ara) [Mtawan fell-as].

5.1.3. Tagayin n iulfan d uramsu (tanefsit) lawan i deg id yebbi ad tili tarawsa (liyad) d tamesγara (lmawuεiyya), «…u ur afar ara aramsu mawlac ak tesfel γef ubrid n ebbi (Allah)…) [ad 26].

5.1.4. Tiğğin n tagelt (acuddu γer wiya (ttabaεiyya) d uεned aderγal.

 

5.2. Asexdem n taddadant (lia): d ayen i yella wucbi fell-as taallit ebbi d slam-is yessexdam-it, imi yella yettena s wesab n iserdasen n ignan (lğuyuc) n icenga deg azaγen (lγazawat).

5.3. Asexdem n usγines (ttaxi) asudas: i wagga γer yeswiyen d ucuu i tezmar d wakuden akken a d yili wagga γer uselu n wemteddu.

U ger imedya n ayenni di leqran taqsit n Sidna Yusef slam fell-as mi yesγiwes i tdamsa n tuut i azal n 15 iseggasen aken ad iqabel azγan (azma) tamatut n tuččit, Tasuret n Yusef 47-49.

5.4. Leqdic s layuy n wid yesnen, iwawal-is sebanu: «…steqsiwt imdanen yettdekkien ma yella ur tessinem ara» [Tizizwa (An-Nal) 43], «ulac win ar ak i d yefken amaynut am win yellan d amusnaw» [Fair 14].

U imceyyeε fell-as taallit ebbi d slam-is yella yebbi s ay n Al ebbab Bnu Al Mundir deg azaγ n Bad deg ayen i icudden γer imekwan ara γen ignan n yenselmen.

5.5. Tagayin n tmucuha d tigezzent d ieckulen, yenna Nnbi fell-as taallit ebbi d slam-is: (win i iuen γer unekkad neγ agezzan (aderwic) u yumen-it s ayen is i d yeqqar, atan yekfe s ayen i d iubben γef Muemmed) [yessawe-it-id Abu Dawud d Ttirmidi d Ibnu Mağğa]

 

6. Iwellihen:

6.1. Ulac amgarad d ubellen (iraε) di Lislam ger tusna d teflest.

6.2. Tusna yelhan (inefεen) d tin i icudden γer teflest.

6.3. ulac lqanaεa di tusna «u ini a ebbi arnuyid tamusni…» [a-Ha 114].

6.4. Asefti n akud i lmend n tusna.

6.5. Tusna tewağ afud d laεtab meqren.

6.6. Tusna d tigejdit ger tgejda n tγerma.

6.7. Tusna d allal i usiwe n Lislam γer yal tamena d tilin yezgan γer tama-s (tadhelt-is).

al