(Tussna n Ssunna n Nnbi)

 
 

Azummu

 (Remdhan)

 

Tazwart:

Aummu d yiwet n tgejdit si tgejda n Lislam, imi d-yenna Ibnu Σuma fell-Asen asgiwen n Allah belli Amazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is yenna-d: (yettusali Lislam γef semmus n tgejda: Tanaga belli ulac Yillu ala Allah u d akken Muammad d Imceyyeε n Allah, tigin n tallit akken iwata, asufeγ n laεcu (ez-zakat), aummu n Reman d uuğğu γer wexxam), u yuγ lal yebder-d ebbi sebanu agur n Reman s yisem-is mi d-yenna: «Agur n Reman i deg d-yettwaubb leqran d tawelha i yemdanen u d tanzaten icaεlen n ubrid yelhan d unawal (el furqan), ihi win ieden deg-wen i wagur-a ad t- yuam…»[Al Baqara/185], u a y agi i usemγer deg wazal-is, imi deg-s i d-yettwaubb Leqran, d ayen yessemlalen igenni d lqaεεa, u iεell-it Allah sebanu d atefar deg useggas wis-sin n tinigt, yenna-d sebanu :«A widan ifelsen, yettuferre-ed fella-wen uummu akken i d-yettuferre γef wid i d-yusan send-nwen akken ad tesεum tuqa»[Al Baqara/183].

Di Tazwara: Azal-is:

Azal n wagur n Reman d win ar aγ i d-ibanen deg Imeslayen (El Aadit) agi:

1.Γef Abi Huayra fell-As asgiwen n Allah yenna: yenna-d Wemceyyeε n ebbi fell-As taallit n ebbi d slam-Is: (aummu d amareb, ma yella wass i deg yuam walebεa deg-wen, (ass-nni) ur ireggem ara, ur ireffu ara u ur itteffeγ ara i webrid yelhan, u ma yella irgem-it i d walebεa neγ yennuγ-it-i-d ad d-yini:"aqli uamaγ", aeq Win uγur tella tnefsit n Muammad deg ufus-Is, ar tezfer n yimi n unaum tif tikdi n lmesk, anaum γur-s snat n tedwitin: ma yefer ad idewet s lfaur-is, u ma yemlal Agellid-is ad idewet s uummu-is) [yessawe-it i d El Buxari d Muslim].

2.Γef Abi Huayra yenna-d: yenna-d Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is deg wayen d-yessawa γef Ugellid-Is:(yal leqdic n mmi-s n Adam i netta, ala aummu, winna inu, u Nek ad sarrezeγ fell-as) [yessawe-it i d El Buxari d Muslim], snameken-d imusnawen Ladit agi aqudusi, u ksen-d deg-s aas n inumak, γef uqarru-nsen: d akken tuqna n uummu γer ebbi sebanu d acuddu n tihugra, u ayagi i waas n tmenal:

a)· D akken aummu ulac deg-s tijaεwent, i umeslay n Wucbi fell-as taallit n ebbi d slam-Is: (ulac deg uummu tijaεwent).

b)· Am akken d-yenna Limam El Qurtubi: ur d-yefki ara Allah sebanu azal n tarrazt ara yefk γef uummu akken tt-i d-ibeggen di twalluγin nnien, yenna-d sebanu deg wawal-Is:(u Nek ad sarrez-eγ yis), imi aummu am tzidert (ber), u Allah sebanu yeqqar-ed: «iebbaren (imzideren) ad a sen-t-tettunefk tarrazt-nsen bla lesab».

c)· (aummu i Nek) d timerna n usali deg wazal.

d)· Yettuwekked-ed deg umezruy belli amdan yerrumsa ebbi s tallit d tuzya (awaf) d udlil, akken yerrumsa yis-sen daγen wid iεell d imttekkiyen i Ugellid n Imaγraden…maca ulac win yerrumsa s uummu ala Allah sebanu: (winna inu).

3.Yenna-d Σabdu Allah Ibnu Σuma fell-Asen asgiwen n ebbi d akken Amazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is yenna-d: (aummu d Leqran ad d-cafεen i urrumsan ass n tnekra, ad d-yini uummu: A y Agellid-Iw kseγ-as lqut d yilik (ec-cahwa), ihi udd-it i d yissi, u ad d-yini Leqran: kseγ-as ies deg yi, ihi cafeε-it i d yissi, dγa ad yettucafeε yis-sen) [yessawe-it i d Amad s ssanad iean].

4.Γef Sahl Ibnu Saεd fell-as asgiwen n ebbi yenna: yenna-d Wemceyyeε fell-as taallit n ebbi d slam-Is: (tella deg Umradan yiwet n tebburt i wumi qqaren E-ayan, ad kecmen seg-s Inaumen ass n tnekra, ur ikeččem ed seg-s ala Nutni, ad yettusiwel:"anda llan inaumen?", dγa ad kren ur ikeččem yiwen seg-s ala nitni, mi ifat kecmen ad yettwamdel, dγa ur ikeččem seg-s ed) [yessawe-it i d El Buxari].

5.Γef Abi Huayra fell-As asgiwen n ebbi yenna: yenna-d Wucbi fell-As taallit n ebbi d slam-Is:(mi yekcem wagur n Reman, ad ttwaldin-t tewwura n igenni -Amradan- u ad ttwamedlen-t tewwura n tmest -afa- , u ad ttwarzen s snasel -ad ttwaceklen- Cwaen).

6.Yenna-d fell-As taallit n ebbi d slam-Is:(…tazwara-s d tamella, talemmast-Is d asuref u tagara-S d asellek si tmest).

Swissin: Iswiyen n uummu:

1.Iswiyen icudden γer teflest: yenna-d sebanu: «A widan ifelsen, yettuferred-ed fella-wen uummu akken i d-yettuferre γef wid i d-yusan send-nwen akken ad tesεum tuqa» [Al Baqara/183], imi aummu d abrid yessawaen γer tuqa i yettawin si tama-s γer lemala n Allah:«Allah iemmel ibudiden»[Al Σiman/76].

2.Iswiyen icudden γer ttrebga: Aummu yessizdig tinefsiyen u yettebbi-tent, u allalen-is deg wayenni:

· Aslelli n wemdan si tnumiyin.

· Tufa n wemdan iman-is γef yilik.

· Aebbi n wafud i lebγi.

· Aseğhed n tzidert i tigin n twalluγin d tiğğin n ibekkaen.

· Asulfu n unaum s imlaγen n ebbi sebanu d tmeriwt n wazal-nsen, imi imlaγen agi ad s-ttwaksen lawan n uummu-is, d ayen ara t-yeğğen ad yesnammer fell-asen Allah sebanu  i d-yennan deg wawal-Is:«ma tesnammerem (iyi) ad a wen d-arnuγ» [Ibahim/7], «ad yessarez Allah wid yesnammaren» [Al Σiman/144].

· Asuddes n tmeddurt n Yenselmen: s ubeggen n wakud n lefur d su.

· Aseqreb ger yemdanen d useddukel n twaculin.

3.Iswiyen icudden γer tmetti: aulfu s inegmanen n igellilen i wumi d-yebbi ad ttunefken-t tunicin u ad sen-yettumudd ufus n tadhelt, imi ayur n Reman: am iqajmaren am isaxiyin ad ilin mea kif kif-i-ten di lexas.

4.Iswiyen icudden γer tdawsa: (uamewt ad twenneε tezmart-nwen) akken d-yenna Wemceyyeε fell-As taallit n ebbi d slam-Is, u d ayen d-begnent tezrawin tatrarin, imi aummu d aarez u d tujya.

Swiskrad: Tigrayin:

♦Yenna-d Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is:(win yuamen Reman s teflest (u yenwa-t i ebbi u yeja deg-s kan tarrazt), atan yettusuref-as wayen yezrin seg ibekkaven-is).

♦ Yenna-d Wcbi fell-As taallit n ebbi d slam-Is: (win iullen i n Laylat Al Qadr s teflest (u yenwa-t i ebbi u yeja deg-s kan tarrazt) atan yettusuref-as wayen yezrin seg ibekkaen-is), imi i n Lqadr d i i γef d-yenna ebbi sebanu: «…yif agim (alef) n wayuren» [Al Qadr/3], s wakka: tarrumsut deg yi agi d tanmacalt n terrumsut n laεme mea (83 n iseggasen).

♦ Asγiwel n lefur d uswexxe n su, yenna-d fell-As taallit n ebbi d slam-Is: (mazal imdanen deg umellaγ skud sγawalen-d lefur u ttwexxien su) [Mtawan fell-as seg umeslay n Sahl Ibnu Saεd], (seet, imi tella tlemmiht (lbaaka) di su) [Mtawan fell-as γef Anas Ibnu Malik].

♦ Anaum yebbi-d fell-as ad yerfed iman-is γef yir imeslayen, tikerkas d lehdu γef yemdanen d zεaf…, yenna-d fell-As taallit n ebbi d slam-Is: (…ur ireggem ara, ur ireffu ara u ur itteffeγ ara i webrid yelhan...), u γef Σabdu Allah Ibnu Σuma Ibnu Al Σa d akken yesteqsa Amazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is: [d acu ara yi iselken si reffu n Allah?], yenna-y-as:(ur reffu y ara) [yessawe-it i d Amad deg wedlis-is], u yenna-d ebbi sebanu: «wid ittaafen zεaf (nsen)».

♦ Taullit n wučči n Reman i win yesεan tasuraft tacaεit, u γur-s tarrazt ma yebγa ebbi.

♦ Ilaq γef wemdan ad yenfu asurdu deg wallaγ-is deg wayen yeεnan awenneε n uummu-is, u ur iγerrem ara ala ayen yečča s tidett, imi alugen n tusna n ajjed (Lfiqh) yeqqa-ed:"talkint ur t-tekkes ara s usurdu".

♦ Ur ilaq ara γef wemdan ad iεell deg wayur agi d tagnitt n ufaes akken ad yarbe s lemγawla s tmerna n leswam.

♦ Tuččint s lqis:«eččet u swewt, u ur tteggiεet ara, atan (Allah) ue iemmel ara wid yetteggiεen» [El Aεaf/31].

♦ Asefer n unaum: (win yesferen anaum deg wagur n Reman si lelal yekseb, ad allen fell-as Ineγlusen uan n Reman akken ma llan, u ad ixemmes yid-es Ğebril slam fell-As i n Lqadr, u win ukud ara ixemmes Ğebril atan ad yilqiq wul-is u ad uqten imeawen-is)

♦ Awenneε n usefti n wagur agi s uummu n wussan-is d tallit n wuan-is, d leqraya n Leqran d webdar d umekti n ebbi sebanu d udlil, d ustuqqet n twalluγin di mraw n wussan ineggura d lεuma i win izemren, imi tecba liğğ.

♦ Aummu n Nafila (taawwuε):

• Sis n wussan di Cewwal:(win yuamen Reman, sin akin yessefer-as sis (n wussan) si Cewwal, atan am akken yuam aseggas s timmad).

• Ass n Σaafa i win ur nelli ara deg wexxam n ebbi (ur nelli ara d lağ), u s yis ad yemu ibekkaen n useggas yezrin d ibekkaen n useggas d-iteddun.

• Ussan imellalen: wigi d ussan: 13,14,15 di yal agur n tziri.

• Ussan n Arim (Letnayen) d Amhad (Lexmis), imi wigi d ussan I deg ttusersayen leqdicat n yemdanen ger ifassen n ebbi sebanu.

• Astuqqet n uummu deg wagur n Ceεban d waguren iγuddiden di ebεa: Du El Qiεda, Du El iğğa, Muaam d ağab.

• Aummu n yiwen wass d wučči n waye, u wagi d aummu yifen ak wiyi, u d win iemmel Allah sebanu ugar, u wagi d aummu n Dawud slam fell-As.

al