Al Σimran

(At  Σemran)

 

 

Layat si 01 γer 09

 

﴿الم(1) اللّهُ لا إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ(2) نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ (3) مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ (4) إِنَّ اللّهَ لاَ يَخْفَىَ عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاء  هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاء لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ    هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ  رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لاَّ رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللّهَ لاَ يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

 

 

1. D tamadanit: Tasuett n At Σiman (Al Σiman) d tin d-yettwaznen di Lmadin El Munawwaa.

 

2.Aman n ifiyar-Is: snat n twinas (200).

 

3.Ger  a (07) n tsutin timeqranin: yenna-d ebbi sebanu deg wawal-Is: «u nefka-Ak -in a (sebεa) (n ifiyar) i d-yettwalasen, d Leqran azaεluk» [Al iğr/87] s wakka tettunesab tsuett n         Al Σiman d yiwet ger sebεa n tsutin timeqranin i deg ara d-naf daγen: El Baqara, An-Nisa-e, El Ma-ida, El Anεam, El Aεaf d tsuett n Yunes.

 

4.Asemmi-Is: tettusemma tsuett n Al Σiman s yisem-agi imi d-tettwabder deg-s teqsi n Twacult tamault: At Σiman, anda iγ-d-tban tezmart n ebbi sebanu di tarrawt n Maryem Tagerramt taεezrit (El Batul) i mmi-s Σisa fell-asen slam, u Σiman d bab-as n Maryam, yenna-d ebbi sebanu: « ifren-ed Allah Adam, Nu, At Ibahim d At Σiman γef imaγraden» [Al Σiman/33].

5.Azal-Is:

-Yenna-d Nuwas Ibnu Samεan : sliγ Amazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is yeqqar-ed: (ad d-awin ass n tnekra Leqran d imawlan-Is i yellan qedcen yis (di ddunit), ad ten-id-tezwir tsuet n El Baqara d Al Σiman) [Issufeγ-it-id Muslim].

-Yusa-d deg-s isem n Allah azaεluk: «Allah ulac Yillu ala Netta Amuddir, "Lqayyum" (Win iqadden iman-Is (s yiman-Is), (u isedduyen timsal n txelqit-Is mea)»  [Al Σiman/2].

Yenna-d fell-As taallit n ebbi d slam-Is: ((yettwabeder-ed) yisem n Allah azaεluk, win ma yettusuter yis ad d-yeqbel (asuter-nni)  di Kad (tlata) (n imeqan): tasuett n El Baqara, Al Σiman d a Ha), yenna-d Hicam: Ma di El Baqara atan d awal-Is: «Allah ulac Yillu ala Netta Amuddir Lqayyum…(255)», u di Al Σiman: «A (alif) L (lam) M (mim) (1) Allah ulac Yillu ala Netta Amuddir Lqayyum (2)», u di a Ha: «u unzen (ttubexsen) wudmawen i Umuddir Lqayyum…(111)».

 

6.Tamenilt n uubbu-is:

ubben-d ifiyar imenza n tsuett n Al Σiman (seg umenzu (01) alammi d wis 83) γef  yiwet n tmagla (wafd) n Niğan n Lyaman i d-yusan γer Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is deg useggas wis tza (tesεa) n Tinigt (Lhiğa). Llan di settin (60) yid-sen, (14) seg-sen d iheggaen-nsen, u llan Kad deg-sen d imeqranen-nsen:

1.Ageldun-nsen: Σabdu Al masi.

2.Imdebbe-nsen: El Ayham.

3.Amusnaw-nsen ( Al ib): Abu arita Ibnu Σalqama.

 

Wigi wwin-d awal d Wemceyyeε fell-As taallit n ebbi d slam-Is γef Σisa slam fell-As, dγa tikkelt ad inin fell-as belli d netta i d ebbi imi d-yesseyuy wid yemmuten, u tikkelt nnien ad d-inin belli d mmi-s n ebbi imi ur yesεi ara bab-as, u tikkelt nnien ad d-inin fell-as belli d wis tlata ger tlata, imi d-yettmeslay ebbi sebanu γef yiman-is s talγa n wesget u yeqqa-ed deg wawal-Is: nga u nenna, u amer yiwen Yillu kan i yellan tili ad d-yini: xedmeγ u nniγ, dγa yenna-asen Wucbi fell-As taallit n ebbi d slam-Is: (aεni ur terim ara belli Agellid-nneγ d Amuddir ur yettmettat ara, u Σisa yettmat?), nnan: d tidett…, yenna: (aεni ur teim ara belli Agellid-nneγ ibded γef yal taγawsa s tεessast d uraz d umuddu-is s rreq, i Σisa! Ma yella yesεa tazmart akken ad yeg kra seg wayenni?), nnan: ala!…, yanna-asen: (amek ihi ara yili akken i d-tettentalem?), susmen u ugin ad εaqlen tidett.u εemden ad kemlen deg unka-nsen, γef aya id- iubb Allah sebanu layat-agi.

 

7.Timsal tigejdanin i γef d-tewwi ameslay:

a) Adasil: tikci n ifukal d tmitar γef akken Allah sebanu wades ur yesεi ara amttekki (el widaniyya n Allah).

b) Tikci n wanzaten γef akken Muammad fell-As taallit n ebbi d slam-Is d Nbi d-yettwaznen sγur Allah.

c) Tikci n tmitar γef akken Leqran d win iean, u d tidett i si-d-yegla.

d) Tiririt γef isurda i zarεen At n Udlis (udayen d imasiiyen) γef Lislam d Leqran d Nbi n Lislam.

e) Ameslay γef tewsit tis-snat n At n Udlis, u wigi d Nara i isekren čaqlala γef temsalt n Lmasi, s kara n uεezze i Lyahud.

f) Kra n izarafen icaεiyen: izarafen n umennuγ deg ubrid n Allah (lğihad), azaγ (lγazwa) n Bad d uferred n liğ.

g) Tekfa tsuett n Al Σiman s uweed n ebbi sebanu deg wayen d-yexleq deg igenwan d lqaεεa.

 

8.Afesser-is:

 

﴿الم

1. A (alif) L (lam) M (mim): d isekkilen yettwagezmen i yerran talast i wallaγ n umdan. Aman n     tsutin yebdan s isekkilen-agi: snat n tmerwin d tza (29) n tsutin, tamzwarut deg-sent d tasuett n "El Baqara", u taneggarut d tasuett n "El Qalam".

-Llan deg-sen wid d-yusan s yiwen n usekkil, am: N (Nun), Q (qaf), (ad).

-Llan wid d-yusan s sin n isekkilen, am: Y S (ya sin), H (a ha), M (a mim).

-Llan wid d-yusan s tlata n isekkilen, am: A L (alif lam a), A L M (alif lam mim).

-Llan wid d-yusan s xemsa n isekkilen, am: K H Y Σ (kaf ha ya εin ad).

Isekkilen-agi ulac ttbut fell-asen γef usefruri n inumak-nsen sγur Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is, d ayen yeğan timuγliwin n imusnawen ad mgaradent  γef inumak-nsen, imi llan wid yettwalin belli isekkilen-agi d yiwet si tuffirin n ebbi sebanu deg udlis-Is, u ttwalin wiyi belli isekkilen-agi d acqiew n ebbi sebanu i txelqit maa ma zemren ad d-awin ayen icban leqran, imi yenna-d  deg wawal-Is: «…ini (A Muammad): ”lammer ad dduklen yemdanen d yelhan (leğnun) akken ad d-awin ayen yecban Leqran-agi, ur d-ettawin ara am Netta, γas ma yella yal yiwen deg-sen i waye d amεiwen » [El Isa-e/88], u ger wayen d-yettwekkiden afesser-agi d akken yal tasuett yebdan s isekkilen-agi tettwabdar-ed deg-s trennawt n Leqran d ubeggen belli netta d awal n ebbi, ur yezmir wemdan ad yessawe ad d- yawi am netta, am wawal-Is sebanu:

«A L M (alif lam mim) (1) adlis-nni ulac deg-s asurdu…» [El Baqara/1-2]

«A L (alif lam a) (winna) d adlis iwumi ttwagerzen waylanen-Is (sin akin) ttwafelen-d sγur Umasnag amuzey s wudem aneblal» [Hud/01].

«A L (alif lam a) widak d ifiyar n udlis aflalay» [Yusuf/01].

 

 ﴿اللّهُ لا إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ

2. Allah! Ulac Yillu ala Netta: Amuddir "Lqayyum": ulac.win d-yewin ad itturrumsu s tidett ala Netta, u ger teskanin-Is sebanu d akken: Netta d “Amuddir” ur yettmettat ara, u d “Lqayyum”: yebγan ad d-yini win iqadden iman-Is s yiman-Is u isedduyen timsal n txelqit-Is i iteddun s tezmart-Is.

 

﴿ نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ(3) مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَام(4)

3.4 Yuzen-ed fell-Ak Adlis s tidett. Adlis-agi yettsentim-ed Idlisen I d-yusan send-Is. Akken daγen i d-iubb Et-Tawat d L-inğil. Weqbel (s yisem-nsen) d imwellehen n yemdanen u iubb-ed Anawel (Lfurqan). Wid ur neflis ara s waylanen n Allah γur-sen amuttel meqren, u Allah d Anezmar u d Bab n tte.

Yuzen-ed fell-Ak Adlis s tidett. Adlis-agi yettsentim-ed Idlisen I d-yusan send-Is. Akken daγen i d-iubb Et-Tawat d L-inğil. Weqbel (s yisem-nsen) d imwellehen n yemdanen...: yuzen-ed Allah sebanu Leqran γef Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is i d-yeglan s ifukal ur nesεi ara asurdu, i d-yettwekkiden ayen d-yusan di Et-Tawat d L-inğil i d-yettwaznen send-is d tawelha i tarwa n Isa-il.

u iubb-ed Anawel (Lfurqan)…: yebγa ad d-yini Leqran Ahaggar i ittusemman anawel “lfurqan” imi ifarreq ger leq d lbael, ger twelha d tufγa γef webrid, ger teflest d terneflest…

Wid ur neflis ara s waylanen n Allah  γur-sen amuttel meqren, u Allah d Anezmar u d Bab n tte.: Isillef ebbi sebanu wid ineken ifiyar-Is s umuttel meqren di laxat.

 

 ﴿إِِنَّ اللّهَ لاَ يَخْفَىَ عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاء

5. Allah ur yeffir fell-As wacemma (ama) di lqaεεa neγ deg igenni: Allah yaεlem s yal taγawsa, u yezzi-d i lqaεεa d igenwan s tmusni-Is tamagdezt (ur nesεi tilas).

 

 ﴿هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاء لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

6.D Netta i ken-yettweifen deg isirewen akken s-yehwa. Ulac Yillu ala Netta Anezmar Amasnag.

D Netta i ken-yettweifen deg isirewen akken yebγa: si tezmart n ebbi    aweef-Is sebanu i waclufen di tεebba n tyemmatin-nsen akken s-yehwa u yettεell-iten d untiyen neγ d imalayen.

Ulac Yillu ala Netta Anezmar Amasnag: d asentem belli ala Netta i d-Yillu      wades, yezmer i wayen d-iseγnew u isedduy-it s tenezt.

 

 ﴿هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ

7. D Netta i d-yuznen fell-Ak adlis. Adlis-agi seg-S: aylanen yesεan kan yiwen n unamek, d nutni id tigejda n udlis, akken llan daγen deg-S ifiya nnien i wumi izmer ad ittunefk ugar n unamek. Ma d wid yesεan deg wulawen-nsen amili γer tuca afaren deg-S (ifiyar) i wumi zemren ad fken aas n inumak, u nitni ttnadin deffir n waya acεal n lfetna, u akken ad sen-fken inumak yemgaraden, di lawan i deg ala Allah i yeran inumak-nsen. Ma d wid yean akken iwata iman-nsen di tmusni qqaren: “nefles yis, akken ma yella yekka-d sγur n Ugellid-nneγ”, maca i d-yettmektayen ala at n tegzi.

D Netta i d-yuznen fell-Ak adlis. Adlis-agi seg-S: aylanen yesεan kan yiwen n unamek, d nutni id tigejda n udlis, akken llan daγen deg-S ifiya nnien i wumi izmer ad ittunefk ugar n unamek: yuzen-ed ebbi sebanu γef Umazzan-Is fell-As taallit n ebbi d slam-Is Leqran Ahaggar, deg-s ifiyar ufrizen i yettunesaben d idusal n usγan, sεan kan yiwen n unamek, u zdin-d izarafen n    lelal, leam, tirrumsutin, tifgurin…, akken llan daγen ifiyar i yessufuγen γer waas n inumak yemgaraden, am: isekkilen igezmen, neγ fren inumak-nsen, am: tufγa n Ya-eğuğ d Ma-eğuğ, El Masi Ed-Dağğal, d uubbu n Lmasi γer ddunit…

Ma d wid yesεan deg wulawen-nsen amili γer tuca afaren deg-S (ifiyar) i wumi zemren ad fken aas n inumak, u nitni ttnadin deffir n waya acεal n lfetna, u akken ad sen-fken inumak yemgaraden: wid yecen γef ubrid n tidett ttmilin γer tuca, u ttaken inumak i ifiyar-agi γef lasab n wayen yeddan d irrumsa-nsen akken ad fetnen imdanen deg usγan-nsen, di lawan i deg cceε yessutur-ed deg-neγ ad nuγal deg wayen icudden γer ifiyar-agi γer waylanen (layat) yettwafezen i unadi n inumak-nsen.

di lawan i deg ala Allah i yeran inumak-nsen. Ma d wid yean akken iwata iman-nsen di tmusni qqaren: “nefles yis, akken ma yella yekka-d sγur n Ugellid-nneγ”: anamek n e n ifiyar (layat) yessufuγen γer waas n inumak ala ebbi sebanu it-yeran ak d wid yean iman-nsen di tmusni, u ineggura-agi ttamnen yis akken ma yella (ama d ayen ifarzen deg-s neγ d ayen yessufuγen γer waas n inumak), u nutni deg wayenni tteklen belli ayen ak d-yekkan sγur Allah sebanu d tidett.

maca i d-yettmektayen ala at n tegzi: imi ala wid i wumi ifeğğeğ wallaγ s tafat n tmusni i ittefhamen ayenni.

 

﴿رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ 

8.“A y Agellid-nneγ! ur ttağa ara ulawen-nneγ ad cen seld mi                 iγ-d-twelhe, u efk-aγ-d tamella sγur-K, d Keč i d Amekcay Ameqran”: ssuturen deg Ugellid-nsen ad ten-iessi γef ubrid n twelha seld mi i ten-iwelleh γur-s, acku d Netta kan i yettwellihen s abrid iweqmenan, yenna-d sebanu deg wawal-Is: «…u nnan: “tamuli i Allah iγ-iwelhen γer waya, u amer mači d Allah iγ-d-iwelhen tili ur nessawa ara ad nwelleh iman-nneγ (γur-s)”» [El Aεaf/43], u yella Umazzan fell-As taallit n ebbi d slam-Is yessutur di ebbi sebanu: (A Win yettbeddilen ulawen, essi ul-iw γef usγan-Ik) [Yessawe-it i d Muslim seg umeslay n Σa-ica.]

Γer tama n waya, ssuturen di ebbi ad sen-yefk deg imarkida-Is, imi d Netta kan  i d Bab n tikci d ubuddu.

 

﴿رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لاَّ رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللّهَ لاَ يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

9.“A y Agellid-nneγ! d Keč ara d-isgarwen imdanen i yiwen wass  i deg ulac  asurdu”, Allah ur yettuγal ara deg umiru-Is: d abeggen n ifelsanen i teflest-nsen s wass n tagara i deg ara d-isegrew ebbi sebanu taxelqit-Is deg yiwen n usihar ur yezgal ara.

uγal