|
﴿الْحَمْدُ
لِلَّهِ
رَبِّ
الْعَالَمِينَ(1)
الرَّحْمَانِ
الرَّحِيمِ(2)
مَالِكِ
يَوْمِ
الدِّينِ(3)
إِيَّاكَ
نَعْبُدُ
وَإِيَّاكَ
نَسْتَعِينُ(4)
اهْدِنَا
الصِّرَاطَ
الْمُسْتَقِيمَ(5)
صِرَاطَ
الَّذِينَ
أَنْعَمْتَ
عَلَيْهِمْ
غَيْرِ
الْمَغْضُوبِ
عَلَيْهِمْ
وَلَا
الضَّالِّينَ(6)﴾
«
A l med
i ebbi bab n
txelqit, d a nin
yeččuren d l anna,
Agellid n wass n tagara, d kečč ara nεbed
sγurek
kan inesuter tallelt, awi-aγ deg ubrid isegmen, Abrid n wid γef tneεme
mačči
d wid I γγef
terfi
wala d wid iffγen i ubrid
» Tidet id-yenna
ebbi.
1. Tesεa
7 n Layat.
2. Tesεa
25 n wawalen.
3. Tesεa
113 isekkilen.
4. Ismawen-is:
4.1. Lfati a
(Taldayt).
4.2. Ssabεu
lmatani (sebεa n
layet i d-yettwabedren
di yal  ekεa).
4.3. Ummu Lkitab (tesdukel
tigejdiwin n ddine).
4.4. L amd
(Asenmar).
4.5.
 alat
(Ta allit).
4.6. Lwaqiya (Tam adit).
5. Azal-is:
Yenna-as Nnbi (fella-s ta allit
ebbi
d slam-is) i Abi Saεid
Lmuεala: (Ad
ak-slemdaγ tasu et
isεan
azal dameq an
di leqran: lfati a
(taldayt), nettat id ssabεu
lmatani?)
[yenna-t-id Lbuxari].
Yenna-d Muslim deg " a i "
γef Abi Hu ayra
γef imceggaε
ebbi
fella-s ta allit
ebbi
d slam-is: (yeqar-ed
ebbi:
b iγ
ta allit
gari d lεebd-iw
γef
ssin, azgen-inu, azegen nni en
i lεebd-iw,
u ayen isseter lεebd-iw
ad a
s-t fkeγ,
ma yenna-d lεebd:
"L emd
i ebbi
bab n txelqit"
ad yini
ebbi
«I emd-iyi
lεebd-iw»,
ma yenna-d " d a nin
yeččuren d l anna
"
ad yini
ebbi
«Icekker-iyi lεebd-iw»,
ma yenna-d "Agellid n wass n tagara" ad
yini
ebbi
«isemγer lεebd-iw
di ccan-iw» ma
yenna-d "
D kečč ara nεbed
sγurek
kan ansuter tallelt
" ad yini
ebbi
«Ay agi gari d lεebd-iw
ad as-fkeγ
ayen id yesuter»
ma yenna-d «awi-aγ
deg ubrid isegmen, Abrid n wid γef tneεme
mačči
d wid terfi
d wid iffγen i ubrid»
ad yini
ebbi
«wagi i lεebd-iw,
ad as-fkeγ
ayen id-yesuter»).
6. Azaraf
n tγγuri-is:
Taγγuri
n lfati a
di t allit
(yel rekεa d atfar),
yenna-d Nnbi fella-s
ta allit
ebbi
d slam-is (ur
i ul
ara win ur d neγri ara s Lfati a
(taldayt)).
7. Afessar-is:
أعوذ
بالله
من
الشيطان
الرجيم
Aεudu
bi llahi mina ccay ani
 ağim:
Ad-sutreγ
seg
ebbi
a uddu
si cci an
amakus, yusa-d d Ssunna att nezwir di tγuri
n leqran (awal n
ebbi),
yenna-d
ebbi:
« Mara teγ e
leqran suter a uddu
di ebbi
s cci an
amakus »
[(Tizizwa) Nna l
98].
بسم
الله
الرحمان
الرحيم
«
Bismi Allahi A a mani
A a imi
»: syisem
ebbi
a nin
yeččur d l ana:
mtafaqen imusnawen tikkest n laya, Inna-d
ebbi:
« Tabrat-agi tusa-d s
γur
Sliman, tebda s yisem
ebbi
A nin
yččur d
 e ma
» [Awe uf
(Nnaml) 30].
Mgaraden
γef
um iq-is
di ssu tin
ni en,
ger wid i yeqaren d laya di yal
tasurett, d wid i d-yeqaren d laya di lfati a
kan.
﴿الْحَمْدُ
لِلَّهِ﴾
«
Ane med
ebbi
» d asenmar ameq an
i sidi
ebbi
γef
tikciwin (nniεam) i
aγ-d
yefka, tid ur nezmir a nesmi en
(ane seb).
- Yenna-d wucbi
n Nnbi fella-s ta allit
ebbi
d slam-is (l emd
d aqaru n usenmar).
- Inna-d
ebbi
eb anu:«ad
yefk
ebbi
ttwab i wid it-isenmaren» [At
Σimran (Al
Σimran) 144].
γas
akken kra yemdanen kan I t-isenmaren Inna-d
ebbi:
«kra lεibad-iw
kan iy-isenmaren»
[Saba 13].
- Ilaq a ne su
akken asenmar-agi d awal n wid a ikecmen lğğennet.
Inna-d
ebbi
Seb anu:
«Ane med
ebbi
i-γ-yessiw en
γer
wayen iγ-ye gem…»
[Tirebbaε (Al
Zema ğ)
74].
﴿رَبِّ
الْعَالَمِينَ﴾
«Bab
n txelqit»:
d asenun d akken d
netta i d
ebbi
n wayen d-yexleq me a:
ama d amdan, lğen, lmalayek, imγan
d iγe siwen.
﴿الرَّحْمَانِ
الرَّحِيمِ﴾
« d a nin
yeččuren d l anna
»: d talγa
tamayumt i yesntamen adumu n snat agi n teskanin deg yillu seb anu:
imi " e man"
anamek-is d a a ma
yeεnan
ama d lmumnin neγ
d ikafriwen, wid i t-i uεen,
neγ
wid i t-iεe an,
ma " a im"
anamek-is d
e ma
yeεnan
(lmumnin) d ifelsanen kan.
Inna-d
ebbi:
«Yella d
a im
d ifelsanen» [Ikabaren (La zab)
43].
﴿مَالِكِ
يَوْمِ
الدِّينِ﴾
«Agellid n
was n tagara»:
Timslal me a
ger ifasen-is, yal taxelqit tuγal-d
γur-s.
﴿إِيَّاكَ
نَعْبُدُ
وَإِيَّاكَ
نَسْتَعِينُ﴾
«D kečč ara
neεbed,
sγur-k kan ad nesuter tallelt»:
Yezwer-d
ebbi
lεibada (tawaluγt)
γef usuter n
tallalt γef
tmen al
agi:
1- Asezwer n yiswiyen
γef
wallalen, inna-d
ebbi:
«xelqaγ-d
lğen d wemdan akken ad i yi-iεebden»
[Dariyat 56].
Ihi tawaluγt
d iswi,
asuter n tallelt d allal.
2- Assar
γer
tallelt i twaluγt,
yenna-yas Nnbi i Muεad
Ibn Ğabal: (wellah a Muεad
ar k- emleγ,
ur tettu ara send yel ta alit
ad tini :
"a
ebbi
εawn-iyi
(ad sutreγ
deg-k tallelt akken ak id bedreγ,
ak-snemreγ
u ak ad
εebdeγ akken
iwata").
3-
aca
imekda i yεebden
ebbi
ma d tallelt ssuturen-tt me a
yemdanen.
4- Asenten d akken tawaluγt
i
ebbi
kan iwumi a tili imi d netta kan itt-yuklalen, imi d netta i izemren
segs a nesuter tallelt: Ihi win itteklen
γef
wallaγ-is
as yeεreq
webrid, win itteklen
γef tmusni-is ad yecce ,
win itteklen γef
yedrimen-is ttuγalen drus, win
itteklen γef yemdanen ad imill, ma d win itteklen
γef
ebbi
ur s-yettaεraq ubrid, ur yetecce ,
ur yettudrus, ur ittmilli.
﴿اهْدِنَا
الصِّرَاطَ
الْمُسْتَقِيمَ﴾
«awi-aγ
deg ubrid isegmen»
d aseter si
ebbi
ad aγ-yemmel abrid n
tidett, d abrid-is seb annu:
« Ihi wagi d abrid-iw i eggem
efret-t
ur  afaret
ara iberdan ad awen-i εerqen
win n
ebbi
»
[Lmal (Lanεam) 153].
U llan sin le naf
n lhudaya:
1. Lhidaya n lbayan: d tumla n ubrid imi tagi teεna me a
lxelq n ebbi.
2. Lhidaya n tallelt: Tagi teεna kan
ifelsanen (lmumnin) u d wagi i d anamek-is di laya agi:
﴿صِرَاطَ
الَّذِينَ
أَنْعَمْتَ
عَلَيْهِمْ﴾
« Abrid n wid
γef tneεme
» wigi d wid id-yebder
ebbi
deg wawal-is: « ihi widak d wid iγef
yenεem
ebbi
lanbiya, d  ediqin
d imeγrasen,
 ali in
widak telha tdukli yidsen
»
[Tilawin (Nisa) 69].
﴿غَيْرِ
الْمَغْضُوبِ
عَلَيْهِمْ
وَلَا
الضَّالِّينَ﴾
« mačči d wid
I γγef
terfi
wala d wid iffγen i ubrid »
wid
γef yerfa
ebbi
d udayen uklalen reffu n
ebbi
imi
san
tidet u ffrent, ma d wid iffγen
i ubrid d na a a
(imasi iyen)
acku εebden
ebbi
s wayen ur ice eε
ara.
Di taggara
n tγuri
n tsuret n "Lfati a"
ad nini "Amin" u msefhamen imusnawen d akken mačči d laya n lfati a,
anamek-is d asuter sγur
ebbi
ad yerr γef
terγri-nneγ (duεa).
Inna-d Nnbi fellaas ta allit
ebbi
d slam-is: (Ma yen-d limam Amin, win id
yennan Amin d lmalayek deg yiwen n wakud, ad as isu ef
ebbi
ayen yezrin si ddnub-is (ibagga en-is)
) Innat-id Lbuxari. |